
سید محمدباقر صدر (۱۹۳۵–۱۹۸۰)، فقیه، اصولی و متفکر شیعهٔ عراقی و از مراجع نجف بود. او در «فلسفتنا» و «اقتصادنا» مارکسیسم و سرمایهداری را نقد کرد و الگویی برای اقتصاد اسلامی عرضه کرد؛ در «الأسس المنطقية للاستقراء» نیز نظریهای دربارهٔ استقرا و شکلگیری معرفت پرورد. در آوریل ۱۹۸۰ بهدست رژیم بعث عراق اعدام شد.
سید محمدباقر صدر در ۱ مارس ۱۹۳۵ (۲۵ ذیالقعدهٔ ۱۳۵۳ ق) در کاظمین به دنیا آمد. پدرش سید حیدر صدر عاملی و مادرش دختر عبدالحسین آلیاسین بود. جدش سید اسماعیل صدر از مراجع شیعه در نیمهٔ نخست سدهٔ چهاردهم قمری بود. او در سهسالگی پدر را از دست داد و زیر نظر مادر و برادرش سید اسماعیل صدر بزرگ شد. خواهرش آمنه صدر، معروف به بنتالهدی، شاعر و نویسنده بود.
صدر در نجف پرورش یافت و تحصیل کرد و از جمله در درس سید ابوالقاسم خویی شرکت کرد. او در جوانی به اجتهاد رسید و به تدریس فقه و اصول پرداخت. کتابهای درسی او، بهویژه «دروس فی علم الأصول» (مشهور به «حلقات») و «الفتاوی الواضحة»، به سادهٔ کردن و بازسازی مباحث فقه و اصول برای طلاب شهرت دارند. او در اصول دیدگاههای تازهای مانند «حقالطاعة» را مطرح کرد و در فقه سیاسی از «منطقةالفراغ» سخن گفت، یعنی حوزهای که شرع آن را به تشخیص حاکم و بر پایهٔ مقتضیات زمان سپرده است.
شهرت فکری صدر بیش از همه به چند اثر او بازمیگردد. «فلسفتنا» (۱۹۵۹) نقدی فلسفی بر مارکسیسم و مکاتب معرفتشناسی رقیب است و از پایههای نظری بحث او دربارهٔ معرفت به شمار میآید. «اقتصادنا» (۱۹۶۱) ساختار اقتصاد اسلامی را در برابر مارکسیسم و سرمایهداری تبیین میکند. «الأسس المنطقية للاستقراء» (۱۹۷۲) با تکیه بر حساب احتمالات به مسئلهٔ استقرا میپردازد و نظریهٔ «توالد ذاتی معرفت» را پیش میکشد. آثار دیگر او شامل «البنک اللاربوی فی الإسلام»، «المدرسة الإسلامیة» و «بحث حول المهدی» است. در اندیشهٔ سیاسی بر «خلافت انسان» و «شهادت انبیا» تأکید میکرد و برای رأی مردم در چارچوب شرع اعتبار قائل بود.
در عرصهٔ عمل، صدر در شکلگیری حزب الدعوة الاسلامیة مشارکت داشت، فتوای حرمت عضویت در حزب بعث عراق را صادر کرد و در تظاهرات شهرهای شیعهنشین جنوب عراق و بغداد نقش داشت. رژیم بعث او و خواهرش بنتالهدی را دستگیر کرد و هر دو در ۸ آوریل ۱۹۸۰ (۱۹ فروردین ۱۳۵۹) اعدام شدند.
هنوز مطلبی برای این اندیشمند ثبت نشده است.