
فلسفه علمآمریکایی۱۹۲۲–۱۹۹۶
وقتی پارادایمها تغییر میکنند، جهان خود نیز همراه با آنها تغییر میکند.
توماس ساموئل کوهن (۱۹۲۲–۱۹۹۶) فیلسوف و تاریخنگار علم آمریکایی بود که با کتاب تأثیرگذار «ساختار انقلابهای علمی» مفهوم پارادایم و انقلاب علمی را وارد فلسفه علم کرد. او نشان داد که پیشرفت علم نه خطی و انباشتی، بلکه از طریق گذارهای گسسته میان پارادایمهای رقیب رخ میدهد. آثار او تأثیر عمیقی بر فلسفه علم، جامعهشناسی علم و مطالعات علم و فناوری داشته است.
توماس ساموئل کوهن در ۱۸ ژوئیه ۱۹۲۲ در سینسیناتی اوهایو زاده شد. پس از تحصیل فیزیک در هاروارد، دکترای خود را در ۱۹۴۹ در همین رشته دریافت کرد. علاقه او به تاریخ علم باعث شد به تدریج از فیزیک به تاریخ و فلسفه علم روی آورد. او در دانشگاههای هاروارد، برکلی، پرینستون و امآیتی تدریس کرد.
اثر اصلی او «ساختار انقلابهای علمی» (۱۹۶۲) است که یکی از پراستنادترین کتابهای علوم انسانی در قرن بیستم بهشمار میآید. کوهن در این کتاب استدلال کرد که علم در دورههای «علم عادی» تحت سلطه یک پارادایم واحد پیش میرود؛ پارادایمی که مسائل مشروع، روشها و معیارهای حل مسئله را تعیین میکند. وقتی ناهنجاریها انباشته میشوند، بحران پدید میآید و در نهایت انقلاب علمی رخ میدهد که طی آن پارادایم جدیدی جایگزین پارادایم پیشین میشود. این تغییر را او به «تغییر گشتالت» تشبیه کرد.
مفاهیم کلیدی او مانند پارادایم، علم عادی، ناهنجاری، بحران و قیاسناپذیری (incommensurability) به واژگان استاندارد فلسفه علم تبدیل شدند. کوهن همچنین آثاری درباره انقلاب کوپرنیکی و تاریخ فیزیک نوشت. او در ۱۷ ژوئن ۱۹۹۶ درگذشت. میراث او همچنان نقطه مرکزی بحثهای مربوط به ماهیت پیشرفت علمی و رابطه علم با جامعه است.