الحقيقة القريبة من الحياة

نیازی نبود شما این حقایق رو بگید چون این حقایق به رنج های من افزود چون من دیگه نمیتونم اعتماد کنم که آیا شما حقیقت رو میگید یا مارو فریب میدید و در خرفات رها می کنید که رنج نکشیم

به نظرم ديدگاه "به من چه" ملكيان رو اشتباه متوجه شديد. ديدگاه ايشون اين است كه دانستن يا ندانستن پايتخت پرو در زندگي من "تاثيري" ندارد نه اينكه "بهبود دهنده" است يا نه. حقيقت تا آنجا كه در چگونگي زيستن من و انتخاب هايم موثره اتفاقا ارزش ذاتي داره و پرداختن به اون به من چه ها مانع از دريافتن اين حقايق ميشه. نكته ديگه در مثال پيرزن و مرگ بچه اش؛ گرچه تا جاهاي زيادي قابل دفاعه اما قطعيتي در آن نيست و از كجا معلوم اين خبر تلخ در مجموع زندگي پر معناتري براي او به ارمغان بياره و ضمنا خيلي جاها ما حق نداريم جاي بقيه تصميم بگيريم. همانطور كه طبق بسياري از مكتب هاي اخلاق پزشكي؛ مرگ قريب الوقوع را بايد به بيمار گفت تا خودش براي باقي زندگيش تصميم بگيره. مورد آخر هم اينكه برخي حقايق گرچه شور خيلي چيزها را ميكاهد اما از تلخيشون كم ميكند. مثلا دانستن نقش هورمون ها در عشق تلطيف كننده يك شكست عاشقي است تا عاشق وامانده بداند كه به قول آلن دوباتن كه از شوپنهاور در كتاب تسلي بخشي هاي فلسفي وام ميگيرد صرفاً او نتوانسته به حكم سائقه ي دردناك طبيعتش نوع بشر را تكثير كند و اينطوري دنيايش كمتر به آخر ميرسد و همانطور كه ملكيان ميگويد زندگي فيلسوفانه ايجادكننده يك زندگي ولرم است يا ديهيمي ميگويد فلسفه كه با حقيقت سرو كار دارد رنج هاي زندگي را قابل تحمل ميكند.

با سلام خدمت شما جناب قطبی گرامی؛ من این نظری که الان مطرح می کنم در جایی دیگر هم خدمتتان عرض کردم ولی متاسفانه با اینکه من با بینه روشن این نکات را بیان کردم شما اعتنایی نکردید و نظر خود را اعلام نکردید ولی باز هم آن را تکرار می کنم. لب کلام من اینست که حقیقتی که این بزرگان بیان کرده اند حقایقیست که در حوزه عقاید وجود دارد و آن عقاید عقایدیست که با احساسات و عقاید ما ارتباط دارد(عقاید دو گونه است یک دسته عقایدیست که با از دست دادن آن عقاید، احساسات ما نیز دستخوش تغییر می شود و دسته دیگر عقایدیست که تاثیری در عواطف ما ندارد ) من می خواهم حوزه گیر ودار واقعیت ها با مصلحت ها را به حوزه عقاید تقلیل دهم و من هم گمان می کنم بزرگانی که درین باب سخن گفته اند مدنظرشان درین حوزه بوده. در حوزه عقاید یک مثالی میزنم شما برای خودتان ادله های روشنی می یابید که ذهن و بدن به هیچ عنوان نمی تواند مستقل از یکدیگر عمل کنند و این حجت بر شما تمام شده باشد ولی از طرفی اگر به دوگانه انگاری ذهن و روح اعتقاد داشته باشید احساس لذت بیشتری می کنید زندگی شما هدف دار می شود و متناسب با خواسته های طبیعی و سرشتیتان می توانید زندگی خود را رقم بزنید. حال مساله اساسی اینجا مطرح می شود که کدام را بر گزینید این مساله زمانی اهمیت می یابد که مانند این مثالی که زدم عقاید ما با احساسات ما ارتباطی تنگاتنگ می یابند. ازینجاست که کسانی که گفته اندتقریر حقیقت ارجحست هرچند ممکنست موافق آن نباشیم ولی آن را آنچنان دور از عقل نمی یابیم اما در مورد حوادث بیرونی و عقایدی که با حوادث بیرونی ارتباط می یابند قضیه فرق می کند و در خیلی از جاها اینکه حقیقت را فدا کنی بدیهی به نظر می رسد. چند وقت پیش زندگینامه کانت فیلسوف مشهور آلمانی را می خواندم. خب ایشون قایل به اخلاق وظیفه گرا بودند و دروغ را تحت هیچ شرایطی جایز نمی شمرد (این جزو آندسته از عقایدیست که با حوادث خارجی ارتباط دارد و جزو دسته دوم تقسیم بندی که کردم قرار می گیرد) ولی همین شخصی که سرسختانه برین نظر پای می فشرد مجبور شد تحت شرایطی دست به انکاراتی بزندم. بنابرین تا آنجا که من واکاویده ام و به گفته های بزرگانی چون استاد ملکیان گوش سپرده ام هیچ گاه نگفته اند اگر خون آشامی یقه تو را گرفت و خواست که تو یک دروغی را بگویی آنگاه ازین کار سرباز زن و جان خود را از دست ده

فردا که‌ پیشگاه حقیقت شود معلوم شرمنده رهروی که عمل بر مجاز کرد بقول راسل، حقیقت، الهه ای ست مستور و از دسترس دور، اما می ارزد که عمری را در پی آوازش روان و دوان شویم. شاید حق با مسیح بود که‌ فقط حقیقت، را رهایی بخش میدانست، فراتر از روزمرگی و دروغ های مصلحتی که نهایتا هم منجر میشود به غرقه شدن در باتلاق شیادیهای نهادینه ای و عادت شده. با استخوان لای زخم نمیتوان عمری را لنگیده و انتظار سلامتی و درمان داشت. به تعبیر بسیار زیبای مولوی، روز و شب متناقضا یک حقیقت را میتنند و عاشق آن وهم اگر صادق بود آن مجاز او حقیقت کش شود تا نباشد راست کی باشد دروغ آن دروغ از راست می‌گیرد فروغ‌ بر امید راست کژ را می‌خرند زهر در قندی رود آن گه خورند پس مگو کاین جمله دمها باطلند باطلان بر بوی حق دام دلند پس مگو جمله خیال است و ضلال بی‌حقیقت نیست در عالم خیال‌ توصیه سعدی هم همین ست که‌ براه بادیه رفتن به از نشستن باطل، که‌ گر مراد نیابم بقدر وسع بکوشم. خواجه چرا میدود تشنه درین جویها، گرنه تهی باشدی بیشتر این جویها؟! دوست دارد یار این آشفتگی، کوشش بیهوده به از خفتگی‌ اندر این ره می‌تراش و می‌خراش تا دم آخر دمی فارغ مباش‌ تا دم آخر دمی آخر بود که عنایت با تو صاحب سر بود هر چه می‌کوشند اگر مرد و زن ست گوش و چشم شاه جان بر روزن ست لذا با همه این حرفها شاید لازم باشد که‌ با سعه صدر حافظانه، حتی جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر نهیم، زیرا چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند. چراکه به تعبیر مولانایی، در دل هر امتی از حق مزه ست. و اگر هفصد پرده دارد نور حق، و پرده‌های نور هم چندین طبق‌. پس بایستی درهای هستی را کماکان گشوده و هیچ پرونده ای را مختومه نکرده زیرا معلوم نیست که در آینده چه کشفیاتی بدست نسل های بعدی برملا نشود!؟ کسی چه میداند که‌ دور روزگاران را چه شد؟! چه دانیم چه دانیم که ما دوش چه خوردیم که‌ امروز همه روز خمیریم و خماریم مپرسید مپرسید زاحوال حقیقت که‌ ما باده پرستیم، نه پیمانه شماریم چه دانید چه دانید که ما در چه شکاریم؟! بجز مهر بجز عشق دگر تخم نکاریم ...

میخواهید حقیقت را حذف کنید تا به جای آن چیزی به نام مفید بودن را قرار بدهید ، ولی این حقیقت است که مفید بودن را معنا و آنرا تعیین میکند.بچه اسباب بازی را مفید میداند. درضمن، مثالهایی که آورده اید بعضی از واقعیت های مقطعی هستند ونه حقیقت ها.

روزگاری مُفلسی بود در حَـلَب کز کریمان نان و جو کردی طلب روزهـا در کـوی و در بـازارهـا نان طـلب کردی ز مـردم بـارهـا روز در جمـعِ جو و نـان و غلـه شب به ذره می بخوردی زآن همه تا شبـی در نیـمه او شد گرسـنه تَرکِ رختـش گفت و آمد برهـنه شمع روشن کرد تا قوتی خـورد تـا خـروشِ اِشـکمِ خـود بَـردَرَد ناگهان دیـد او سـپاهِ کرم و مـور که به یغما می¬برند خوانش به زور با خود او گفتی که گندم را مَـهِل که به سالی برکـشی اِشکَم به گـل گـندمِ کرم¬آشـیان خُور بهرِ هُـش نـورِ شمـعِ معـرفت را تـو بکُـش گُشنه از«حق» می¬نشد سیر از شکم «حق» بدیـنجا می نَیَـرزَد یـک درم بس حقایق کآن زیان است و هلاک وز کَـرَم پنـهان کـند یـزدان پــاک مرگ را زآن روی پنهان کرده است تا بچَفسی بر حیات ای شیـرِ مست

از مدارا با « خرافه » : « مبارزه باخرافاتی ‌که به فردِ معتقد و یا دیگران آسیبی نمی‌زنند، هیچ ضرورتی ندارد » ؛ تا پرهیز از نگرش ژرف : « چشم تان را در سطح نگه دارید . زیاد به اعماق تعمق نکنید » ؛ و تا سنجش سودمندی سخن با برآیند عاطفی سخن : « هر اعتقاد که تو را گرم کرد، نگهش دار و هر اعتقاد که تو را سرد کرد از آن دوری کن » !

'Truth' is such a nicely neutral word. Nobody would deny that it is commendable to speak the truth and wicked to tell lies. Nobody would deny that - and yet nobody knows what such an attitude amounts to. … And it is of course not true that we have to follow the truth. Human life is guided by many ideas. Truth is one of them. Freedom and mental independence are others. (Paul Feyerabend)

پیچیدگی های فنی این فلسفه ها شاید برای ورزیدن فکر نافع باشد ، باری نادر است که در عمل و حتی نظر دستگیری کند ، نه اگر چرا افلاطون اگر امروز حشر شود و ، قبل از دیدن جلوه  های علمی و فنی جهان نو ، چند کتاب فلسفی از استعلاییان و دازاینیان بخواند ، بسا که همچون اصحاب کهف چنین پندارد که بیش از شبی در خواب نبوده است ؟ یک میزان مهم برای توزین ارزش اندیشه ها این است که از بشر چقدر دست گرفته اند و چقدر راه نموده اند ؛ و این شامل قسمی از فنی گری های فلسفه ی جزبره هم تواند بود . ... باری آری ، شاید بتوان عمری را در فهم و توسعه ی زبان های خصوصی امثال هگل و هایدگر و فوکو و دریدا فرسود و با درک نکات باریک و بعضی دقت های نبوغ آسا ، میل دانشمندی و فیلسوفی را به برخی از آن تشفی داد ، اما این شاید بیشتر به این کار آید که ، چون آن نحوی ، وقتی به کشتی نشستیم دل کشتیبان عامی را بشکنیم . فلسفه های روانگردان / مرتضی مردیها / صفحه ی 266

سپاس مطالب براي من بهره مند بود استاد ملكيان نيز تا حدودي بر همين باور هستند.