اندیشهفلسفهخردگفتگوحکمتمعناپرسشفرهنگ
الدين
الداعشيات
تُظهر ممارسات جماعات مثل داعش التي تعتبر نفسها منفّذةً للأحكام الإسلامية، ضرورةَ إعادة النظر في النصوص الدينية لفصل التعاليم الأصيلة عن التحريفات الجليّة. يتناول هذا المقال أحكامًا لا تتّسق مع القرآن.
أمير حسين تركاشوند: في الأشهر القليلة الماضية، بين الحين والآخر تصلنا أخبار عن أفعال داعش المروعة والمثيرة للاشمئزاز أحياناً، وللأسف فإنهم هم أنفسهم يعتبرون هذه الأفعال مستمدة من النصوص الدينية! داعش هو اختصار لـ «الدولة الإسلامية في العراق والشام»، ويعني أنهم يريدون إدارة المجتمع على أساس الأحكام الإسلامية، لذا ينبغي أن نرى في النصوص الإسلامية -التي هي خليط من الأحكام الصحيحة والتحريفات والمزورات والاستنباطات الصائبة والخاطئة... إلخ- ما هي الأمور المثيرة للقلق التي يمكن العثور عليها والتي تحتاج إلى فحص دقيق لفصل الصحيح (أي الإسلامي حقاً) عن الزائف (أي المتسلل إلى الإسلام).
الداعشيات؛ مقدمة
في الأشهر القليلة الماضية، بين الحين والآخر تصلنا أخبار عن أفعال داعش المروعة والمثيرة للاشمئزاز أحياناً، وللأسف فإنهم هم أنفسهم يعتبرون هذه الأفعال مستمدة من النصوص الدينية! داعش هو اختصار لـ «الدولة الإسلامية في العراق والشام»، ويعني أنهم يريدون إدارة المجتمع على أساس الأحكام الإسلامية، لذا ينبغي أن نرى في النصوص الإسلامية -التي هي خليط من الأحكام الصحيحة والتحريفات والمزورات والاستنباطات الصائبة والخاطئة... إلخ- ما هي الأمور المثيرة للقلق التي يمكن العثور عليها والتي تحتاج إلى فحص دقيق لفصل الصحيح (أي الإسلامي حقاً) عن الزائف (أي المتسلل إلى الإسلام).
إن الروايات المختلقة والتحريفات والتعاليم الخاطئة التي تبدو إسلامية، هي نار تحت الرماد! تطل برأسها بين الفينة والأخرى في الحركات الإسلامية وقد تلقي بنارها على قافلة تقدم البشرية، لذا يجب استخراجها والتعرف عليها وتقديمها للناس وصناع القرار حتى لا نهدر -لا قدر الله- وقت بلادنا وطاقتها في إحيائها بظن أنها إسلامية، ونجر المجتمع إلى الوراء.
ضرورة إعادة النظر في النصوص الدينية:
في هذا الشأن، لا ينبغي أن نتجاهل أو نتغافل ونتظاهر بعدم العلم بوجودها، فهي ستطالنا في نهاية المطاف، وإن لم نكن متسلحين فستبتلعنا والأجيال القادمة في فمها الواسع. لذلك، يجب الشروع في إعادة النظر في النصوص الدينية وتحديد موقفنا منها، وجعل فصل التعاليم الحقيقية عن غير الحقيقية على رأس الأولويات، واعتبار ذلك ضرورة حيوية لنظام الجمهورية الإسلامية على وجه الخصوص. الفرد المتدين يسعى لأن تكون حياته كلها قائمة على التعاليم الدينية: إذا سمع شيئاً من فقيه أو متكلم اتخذه معياراً لعمله ومعرفته، وإذا رأى حديثاً أو رواية آمن بمضمونها، وإذا سمع آية قرآنية فذلك أوجب. العيش الديني يشغل كل أوقات يومه وليلته، ويجعل العمل بكل بند ديني نصب عينيه. يمكث يومياً عشر ساعات في المدينة ومقر العمل ويلتقي بعدد كبير من النساء، لكنه لا ينظر إلى وجه أي منهن لأنه سمع أن النظر إلى وجه المرأة الأجنبية حرام (مثل غالبية الشباب المتدين في بدايات الثورة). اضرب هذه الساعات العشر في 365 يوماً ثم في عمره لترى كم يصبح الرقم كبيراً! الآن، إذا أثبت أحدهم في هذه الأثناء أن النظر إلى وجوه النساء ليس حراماً بناءً على التعاليم الدينية، فما هو الشعور الذي سينتابه إزاء كل ذلك التكلف الذي كان يفرضه على نفسه؟ ذلك الرقم يصبح أكبر بكثير جداً إذا أردت حساب عدد ساعات العمل هذه لجميع الرجال الذين عملوا بذلك الأمر عبر تاريخ الإسلام. إذن ترون كم هي جادة ضرورة إعادة القراءة وإعادة النظر في النصوص الدينية، لا سيما أنه في إيران بعد قيام الجمهورية الإسلامية، يُسعى لأن تكون أوامر الشرع ونواهيه أساساً للنظام والتقنين في المجتمع.
95% متبقية:
أحد الباحثين، مع أسفه الشديد لجرائم داعش، كان يرى أن أعمالهم وسلوكهم مستمدة من نصوص تبدو إسلامية (وهي في الواقع محرفة ومزورة). قال إن ما تم تطبيقه حتى الآن من قبل هذه الجماعات والأنظمة والتشكيلات لا يتجاوز خمسة في المئة من الأحكام التي تبدو إسلامية، ولا تزال خمسة وتسعون في المئة الأخرى من هذه الأحكام في الطريق ولم تحظ بفرصة الظهور والتطبيق بعد! وأنا أيضاً بعد سماعي لهذه العبارة الصادمة، قررت أن أفتح ملفاً باسم 95% لأتعرف على هذا النوع من الأحكام وأستخرجها وأشارككم إياها، أيها القراء، تدريجياً ليتضح لنا إلى أين سيأخذوننا إذا ما سنحت الفرصة لمثل هذه القبائل؟
بر این اساس و به سهم ناچیز خود بنا دارم در سلسله مقالاتی، به معرفی برخی از این احکام ،که در متون اسلامی جا خشک کرده ولی اسلامی نیست و با قرآن (به عنوان سند بالادستی اسلام) سازگاری ندارد، بپردازم. عنوان کلی این مجموعه را داعشیّات نامیدم.
بازبینی آرای عقل گریز:
چندی پیش یکی از مراجع حوزه ،در جریان دیدارمان با وی، چنین گفت: «ما میخواهیم اسلام به گونه ای باشد که دنیا بپذیرد، اسلامی که دنیا نپذیرد فایده ندارد، شبها خوابم نمیبرد و همیشه این پرسش در ذهنم است که چرا و چگونه و چه کنیم که اسلام را بپذیرند». ایشان در همین رابطه از عزم خود برای مرور فقه و شناسایی آرا و احکامی که موجب عدم گرایش به اسلام و رویگردانی از آن است و نیز از تصمیم خود برای بازبینی این موارد و همچنین از رویکرد عقلانی در این مسیر سخن به میان آورد و گفت: «تمام اسلام عقلانیت است». اینک من نیز در استقبال از این وعده بسیار مهم، برخی از این موارد را در مقالات آتی میآورم تا وی و دیگر مراجع و متخصصان دردمند و شب نخواب!، به بازبینی و بازخوانی آنها بپردازند.
صدای پای بوکوحرام:
محققی ارجمند از تصمیم خود برای نگارش مقاله ای با عنوان "صدای پای بوکوحرام" گفت و مرا به کمک فراخواند؛ بنده نیز از عزم خود برای نگارش داعشیات گفتم. -گروه اسلامگرای بوکوحرام چند ماه پیش 276 دختر دانش آموز مسیحی 15 تا 18 ساله را از مدرسه ای در شمال شرق نیجریه ربود! و این کار را خواست خداوند دانست! بوکوحرام پس از چند روز اعلام کرد که دختران ربوده شده مسلمان شدند! و تصویری نیز از آنان در حال نماز و با حجابی کامل نمایش داده و گفتند: آنها هرگز نباید به مدرسه می رفتند و در عوض باید ازدواج می کردند. این گروه تهدید کرد که دختران یادشده را به عنوان برده میفروشد. 219 تن از دخترکان مطابق خبری که این گروه به تازگی اعلام کرد مسلمان شده و به عقد مردان مسلمان درآمدند! گفتنی است شماری از دانش آموزان در همان اوایل توانستند بگریزند. گروه بوکوحرام در تلاش برای برپایی حکومت اسلامی در شمال شرقی نیجریه ، شمال کامرون و نیجر است. بوکوحرام در زبان محلی یعنی آموزش مدرسه ای حرام!. ایشان خواهان تعطیلی تمام مدارس کشور هستند
-گروه اسلامگرای داعش چندی پیش در جریان حمله به شهر کردنشین سنجار واقع در نینوای عراق چند هزار دختر و زن ایزدی مذهب را مال خود کرد و پس از تجاوز جنسی به ایشان، برخی را با به راه انداختن بازار برده فروشان به فروش رساند ، برخی را میان مردان متعدد دست به دست کرد و جهاد نکاح (پیاپی به رختخوابهای متعدد روانه ساختن) راه انداخت و برخی را وادار به مسلمانی و پرده نشینی و بردگی جنسی نمود. این گروه در مجله خود (دابق) موضوع به بردگی گرفتن زنان ایزدی را افتخار خود دانسته و مدعی اند که «ما بخشی از شریعت را که به بندگی گرفتن انسانهاست احیا و زنده کرده ایم اینان اقلیتی بت پرستند که شیطان را عبادت میکنند زنان ایزدی پس از بازداشت به همراه فرزندانشان، بر اساس شرع، بین مبارزین که در نبرد سنجر مشارکت کرده بودند، تقسیم شدند و یک پنجم آنها نیز به عنوان خمس به دولت اسلامی تحویل داده شدند. این نخستین عملیات گسترده به بندگی گرفتن خانوادههای مشرک به شمار میآید. البته پیش از این نیز چنین عملیاتی انجام شده اما در مقایسه با عراق بسیار کوچک بوده است. تنها قضیه معروف در این رابطه عملیات به بندگی گرفتن زنان و کودکان مسیحی در فیلیپین و نیجریه از سوی مجاهدان آنجا بوده است». برپایه برآوردها بین پنج تا هفت هزار زن ایزدی از روستاهای مناطق کردنشین اسیر شدند که یا فروخته شده و یا تحویل اعضای داعش شدند. اخبار تازه حکایت از آن دارد که داعش با صدور اطلاعیه ای قیمت زنان ایزدی و مسیحی را بر اساس سنین مختلف تعیین کرده و در معرض فروش قرار داده است. داعش سخت کوشانه به دنبال بازگشت خلافت و برپایی حکومت اسلامی است. این گروه از ملیتهای مختلف عضو میگیرد.
-بخشی از مذهبیون ایران به موی پیدای دختران و زنان اعتراض جدی داشته ، آن را مهمترین مسئله نظام جمهوری اسلامی میدانند و خواهان ریشه کنی این پدیده در جامعه اند. ایشان خواهان جدی تر شدن پایبندی زنان و دختران به حجاب و مداخله حکومت و مردم در این باره هستند. تنها ذهنیّتی که ایشان از امر به معروف و نهی از منکر دارند فقط و فقط همین حجاب است (حال آنکه موی پیدای زنان هیچ جایگاهی در ذهن امام حسین هنگام بیان عبارت "ارید أن آمر بالمعروف و أنهی عن المنکر" نداشت! و همچنین است در تمام 9 آیه قرآن که در همین باره است). حال تصور کنید اگر شماری (ولو بسیار بسیار کم) از میان مذهبیون یادشده، با شنیدن خبر اسیدپاشیهای اخیر به چهره دختران و زنان اصفهانی ، ذوقی در دلشان پدید آمده باشد در این صورت آیا تشابهی میان این شمار مفروض معدود با جنایات بوکوحرام و داعش وجود ندارد!؟ این مقایسه را نکردم تا این جریان داخلی را با آن گروه های خارجی یکی بدانم، هرگز! زیرا اسیدپاشی و اعمالی از این دست در نزد همین جریان (که رقبایشان آنها را تندرو میخوانند)، چنان تنفّرآور است که مرتکب آن را یا "جاسوس بیگانه" یا "فردی روانی" و یا "نفهمی مستحق مقابله به مثل و بلکه اعدام" میدانند. با اینهمه اما باید به هوش بود. (افسوس که دختران چهره از دست داده، امسال نتوانستند همانند سالهای گذشته باشند و: در مراسم محرم و عاشورای حسینی شرکت کنند ، به هیئت و تکیه روند ، دسته های زنجیرزنی و سینه زنی را با ذوق تماشا کنند و با شور و شوق دخترانه در صف غذای نذری بایستند. خواهر آسیب دیده و عزیزم! تو را به امام حسین! از سال آینده ،ولو با رویی پوشیده، به مراسم بازگرد. مدالی که چند روز پیش میثم جهانی پور قهرمان رزمی کار جهان و فرزند جانباز، به یکی از همین آسیب دیدگان اهدا کرد، در واقع نه فقط از سوی او بلکه از سوی تمام جریانات مذهبی و همه ایرانیان به تک تک آسیب دیدگان بود) دلیل دیگر برای نادرست بودن این مقایسه آن است که اخبار وحشتناک بوکوحرام و داعش در خصوص دختران و زنان! به همان اندازه برای دیگر آحاد مردم مسلمان ایران دردآور و بهت آور است که برای این بخش از مذهبیها! با اینهمه باید دانست که ریسمانهای شیطان نامرئی است و آرام آرام ، نامحسوس و پله پله! جلوی پای آدمی نهاده میشود و او را تا ته چاه همراهی میکند.
قابلیّت هر نوع رویکرد:
تعجب نکنید! متون به ظاهر اسلامیِ ما (که آن را چون میراثی گرانبها قرنهاست بر دوش حمل می کنیم و کمرمان در زیر بار گران آن خمیده گشته) چنان ملغمه ایست که تاب هر برداشت ، زیست و تفکری را داشته و برای هر کدام (ولو 180 درجه مخالف هم) میتوان از درونش استناد و استشهاد فراهم کرد! این واقعیتی است که به عنوان پیش درآمد بحثها باید به آن توجه داشت و بابت آن افسوس خورد. یعنی میخواهم بگویم متونی که به عنوان میراث اسلامی در اختیار ماست قابلیت هر استناد ، نتیجه گیری و رویکردی را دارد! در این متون غوغایی برپاست ، هر آدمی (با گرایشهای متنوع و مخالف) را راضی میکند و برای هر یک از آنها استناد به ظاهر دینی دارد ، جمع اضداد متنافر است ، گویی موجودات یعنی اجزای درون این متن، به جان هم افتاده و نزاع سنگین و نبرد تن به تن میانشان جریان دارد؛
-یکی میگوید گسترش اسلام با زور شمشیر، دیگری میگوید تنافی دعوت زورکی با ذات اسلام -یکی میگوید فاطمه در نه سالگی شوهر کرد (و ما نیز باید از وی الگو بگیریم) دیگری میگوید او در 18 سالگی ازدواج کرد (و تازه نه به قصد الگودهی). -یکی میگوید سنّ تکلیف دختران نه سالگی است دیگری میگوید سیزده سالگی -یکی میگوید زنان موپیدا را در جهنم از همان مو آویزان میکنند دیگری میگوید دختران امام علی در روز عاشورا با موهای نمایان و پریشان به ایراد سخنرانی برای یاران حسین پرداختند -یکی میگوید خانه کسی که در نماز جماعت شرکت نمیکند را باید آتش زد دیگری میگوید وقتی سنگین وبیحال هستی اصلاً نماز نخوان -یکی میگوید اصلاح دیگران ولو با قوه قهریه دیگری میگوید با عمل خود و نه حتی با زبان -یکی عجم را تحقیر و تضعیف میکند و لایق خواری و بردگی میداند دیگری به ذکر فضایلش میپردازد و در اوج علم و ایمان میشماردش -یکی میگوید حضرت فاطمه، دیده شدن اندامِ تماماً! پوشیده اش حتی در برابر نابینا را روا نمیدانست دیگری میگوید وی سخنرانی و اعتراض در برابر همگان با رویی باز و حتی آشفته مو را روا شمرد ...
استقبال از نشان دادن متن های مشکل آفرین:
أعرب باحث جليل آخر عن سروره بما قمت به وطالبني بأن أبيّن المواضع المسبّبة للإشكال. وهو أيضاً، تأييداً لكلام ذلك المرجع، استشهد بآيات من القرآن ترى أن الإيمان نابع من رغبة الفرد الباطنية، لا حتى من جبروت الله! ثم واصل حديثه عن وجود أسس أخرى، وعن كون تلك الأسس مفتاحاً لحلّ المسألة.
العلم في مواجهة داعش:
العلم هو المصدر من يعلم، كالسعي من يسعى. ينبغي أن نسعى لتحديد كل واحد من جذور أفعال داعش المروّعة، واستخراجها من بطون النصوص، وعرضها على مراجعة أهل الاختصاص، لعلنا ننجو بمعونة هذا العلم من مصير داعش.
إن أخطر مشكلة والسر الأعمق في انحطاط التحضر هو أننا، نحن المتدينين، نكون مهزومين مسبقاً لدى مواجهة النص الديني المقدس، فنعطّل ما وهبنا الله من ملكات وإمكانيات متأصلة فينا (العقل واللب، العاطفة والشعور...) ونستسلم استسلاماً محضاً للنص (الآية، الحديث، التفسير). وفي الواقع، نجرد أنفسنا من السلاح أثناء قراءة النص (لأننا نعتبر كل تعليم موجود في النصوص الدينية صحيحاً ودقيقاً ومقدساً): إن قال النص: كونوا رحماء بالحيوانات ولا تؤذوها، قبلنا؛ وإن قال: عذّبوا الإنسان المخطئ بالرجم حتى الموت، قبلنا أيضاً. إذن، العاطفة والشعور الموهوبان من الله ليسا هما المعيار، بل النص هو المعيار ونحن آلات! وكذلك، إن احتوى النص مضموناً علمياً وعقلانياً قبلناه، وإن كان مخالفاً للعقل ومناهضاً للعلم قبلناه أيضاً. وهذا يدل على أن علمنا وعقلنا الموهوبين من الله لا قيمة لهما في هذه المواجهة، بل النص هو المهم، وعلينا أن نكون أوفياء له بطريقة آلية، غافلين عن أن الدين قائم على أساس هذه الملكات الموهوبة من الله، وأنه للوصول إلى الأحكام والمعارف الدينية، يجب أن نكون متسلحين بالعقل والشعور وسائر الأمور المودعة في كياننا. فمثلاً، نص الآية، رغم سلامته من التحريف اللفظي، قد يكون قد تعرض لتحريف معنوي، أو فُسّر تفسيراً خاطئاً. ونص الحديث قد يكون مكذوباً من أساسه، ولم يصدر عن النبي والأئمة، ويكون اختلاقه قد ساق حتى آيات بينات من القرآن إلى مذبحه... إلخ.
سألقاكم في المقال القادم بعنوان "الداعشيات 1- تزويج الصغيرات"، وسأورد فيه وثائق من فقه الفريقين تُظهر كيف يتم التشجيع على تزويج الفتيات اللواتي في سن الطفولة والمراهقة!
.
.
الكاتب: أمير حسين تركاشوند
التاسع والعشرون من آبان عام ثلاثة وتسعين
المصدر: موقع نيلوفر
.
.
نقاش حول هذا المقال٥٧ تعليق
اقای احمد شما از کجا میدانید که نخوانده ام ؟شما اگر پاسخی دارید بفرمایید یا اقای مسلمان حرفی برای گفتن داشته باشد ورود نماید اما این حسادت واهل سنت وعلم شیعیان چه ربطی به هم داشت ؟ وچه ربطی به کامنت من داشت نمیدانم
اقای احمد بیخودی ذوق میکنید بنیان گفته های اقای مسلمان اینست که جهان قانونمند است واز این میخواهد وجود خدا وقانونگذار را نتیجه گیری نماید اقای مسلمان غافل از اینست که قانونمندی جهان درونیست از خودش است واگر نبود بدین صورت وجود نداشت واز هم میپاشید وبه صورت دیگری وبا قوانین دیگری موجود میشد به صرف وجود جهان وطبیعت نمیتوان حکم به وجود خدا داد حال که بخواهیم از ان هم فراتر رویم منظور خدای ادیان با ان صفات را در نظر داشته باشیم که علم مطلق دارد وقدرت مطلق دارد وتوانایی مطلق دارد و خیر محض است و....که اصلا هیچکدام قابل اثبات نیست وجود داعش و داعشیان از جمله شیعی وسنی اش بدلیل وجود ظرفیت داعش پروری در قران ومنابع اسلام یعنی حدیث وروایات است وقتیکه قران صراحتا حکم گردن زدن وقتال با کافران ومشرکان ومنافقان را صادر میکند حتی در شرایطی که انها جنگی را شروع نکرده اند وقتیکه از قران وحدیث وروایات جهاد ابتدایی در میاید حتما ولزوما داعش هم در میاید هردینی که خود را حق مطلق بداند ودیگران را باطل بداند همینجا خیمه واتش جنگ را افروخته است قران بصراحت میگوید که کافران ومنافقان را هرکجا گیراوردید بکشید وحتی از مسیحیان ویهودیان واهل کتاب هم درنمیگذرد وبر علیه همه حکم قتال میدهد با چنین منابعی باید داعش پرورش یابد
جناب حجت جانان در اینجا یک مناظره بود بین جناب مسلمان و جناب ایمان ،لطفا کل مناظره را از ابتدا تا انتها مطالعه بفرمایید بعد نظر دهید!!! امان از حسادت برخی از برادران اهل سنت نسبت به دانش و علم شیعیان ! پناه بر خدا...
پاسخ به جناب علیزاده:من ازطرح این پرسش فقط یک هدف داشتم وآن پاسخ به جناب ایمان بود ،که ایشان درابتدای کامنتهابا قاطعیت تمام فرمودند:نیازی به دین نیست می توان بدون دین پاسخ تمام پرسشهای اخلاقی را داد!منتظر پاسخ جناب ایمان بودم،ولی متاسفانه پاسخی از ایشان نشنیدم؟؟ من هم با شما موافقم،،در همه ادیان توحیدی اختلاف تفسیروجود دارد (حکایت فیل درتاریکی در قصه مولاناست ) به نظرمن ماهیت وذات خدایک راز است از ازل تاابد. و راز همیشه بر همگان پوشیده خواهد ماند.پیامبران ادیان فقط وجود اورا بیان کردندبه عنوان عقل کل وخالق هستی واز طریق صفات او را معرفی کردند.مشکل بشر امروز این است که درعالم حس وماده گرفتاراست وازآن بالاتر نمی رود،تازه اگربالاتر برود وارد عالم خیال می شود (خیال اندر خیال)،اگرانسانی بتواندعالم خیالات وتصورات درونی را سامان بخشد،که بسیار مشکل است ،تازه وارد عالم عقل می شود،وآن عقل خالص است (منظورمن عقل حسابگرنیست)و اگر وارد عقل خالص شود فقط می تواند بگوید خدا وجود دارد،هر فیلسوفی که این مراحل را به نوعی طی کرده است، خداباور است. ودر پایان توصیه دوستانه جنابعالی به من :دکارت درهمه چیز حتی دربدن خودشک کرد.اما درشک کردن خود شک نکرد...شک در شک،دیگر شک نیست وشک ازبین می رود باتشکرواحترام
1- به دو دلیل بنده به شما پاسخی ندادم. نخست آنکه شما از بنده نام نبرده بودید. دوم آنکه همچنان که جناب علیزاده فرمودند پاسخ بسنده به این پرسش در یادداشتی کوتاه قابل بیان نیست. افزون بر این فکر می کنم خیلی بیش از آنچه جنابان علم دوست و علیزاده در یادداشت هایشان نوشته اند در یادداشتی کوتاه نمی توان بیان کرد. در ضمن بنده در همان یادداشت نخست بیان کرده ام که از نظر من معنویت گرایی آزاداندیشانه می تواند جایگزین دین شود. منظور بنده هم از دینداری (با توجه به محتوای مقاله ی اصلی) ایمان آوردن به متن خاصی به عنوان متن مقدس و در نتیجه نقدناپذیر تلقی کردن آن است و در نتیجه راه اصلی رهایی از بنیادباوری دینی را بازتفسیر متون دینی دانستن. از نظر من در متون دینی نیز مطالبی برای آموختن وجود دارد، همچنان که در متون علمی، فلسفی، ادبی و... . اما این آموختن از چنین متونی به معنای پذیرش نامشروط همه ی مدعیات آنها نباید باشد. همچنان که هیچ نظریه ی علمی ای از نظر دانشمندان، و هیچ نظریه ی فلسفی ای از نظر فیلسوفان مصون از نقادی نیست، اما بر اساس معنای "رایج" از دینداری، دیندار کسی است که به تقدس یک متن خاص ایمان بیاورد، و در نتیجه آن متن را حقیقت مطلق دیده و امکان مواجهه ی نقادانه با آن را از خود-و بدتر از آن- از دیگران سلب کند. آنچه نیز شما به آن پرداختید نه نسبت میان دینداری-در معنای مورد نظر بنده- و اخلاق بلکه نسبت میان خداباوری و اخلاق بود. اما باید توجه داشته باشید که همچنان که در یادداشت های پیشین هم عرض کرده ام، نمی توان خداباوری را با باور داشتن به یک دین تاریخی خاص (و در نتیجه فراسوی نقد دانستن متن مقدس آن) یکی دانست. 3- اما درباره ی بنیاد اخلاق: همچنان که عرض کردم نمی توان در یادداشتی کوتاه این بحث را به صورت بسنده ای مطرح کرد. اما اگر خواهان دانستن نظر بنده هستید، از نظر من مهم ترین کسانی که در تاریخ فلسفه در این زمینه قلم فرسایی کرده اند از نظر من یکی ارسطوست، دیگری کانت، هگل و ویتگنشتاین. در این زمینه باید آثار این افراد را بخوانید. در زمینه ی فرااخلاق معاصر نیز مطرح ترین کسانی که توانسته اند سنتزهایی از آرای این افراد در فرا-اخلاق ارائه دهند می توان از جان مک داول، یورگن هابرماس، کارل اوتو آپل، پل ریکور، استنلی کاول، کورا دیاموند، السدایر مک اینتایر و چارلز تیلور نام برد. می توانید آثار این افراد را نیز ببینید. اگر مایل بودید توضیحات مفصل تری در یادداشتی بعدی درباره ی دیدگاه فعلی خودم برایتان خواهم نگاشت. البته در این زمینه نیز بنده در حال تحقیق هستم و ادعا ندارم(مانند برخی از دوستان محترم) پاسخ نهایی مساله را می دانم.
پاسخ به «شیما،» اندر چهگونگی هیِ اخلاقِ خداباورانه و خدا ناباورانه. ببینید، چون پرسشِ شما بسیار پایهای ست نمیشه در چند خط یا بند به آن پاسخ داد. من هم اصلاً هدفـم پاسخدادن به پرسشِ شما، اونجوري که شما مطرح کرده اید، نیستم. کاري که من میتونم بکنم اینه که پرسشِ شما رو تحلیل کنم. کاري که من میخوام بکنم متمرکزشدن در پرسشِ شما ست. . پیشفرضِ شما اینه که منطقي وجود داره که خداپرستان بر اساسـش کارِ اخلاقی میکنن و اینکه خداناباوران پیروِ این منطق نیستند. چون شما از «اثبات» ها حرف زدید و دنبالِ مدارکِ عینی هستید، بهتره اندکي در بارهیِ اثبات هایي که خداپرستان ارائه میکنن حرف بزنیم. گروهِ بسیاري از خداپرستان (از دین هایِ کهنِ منسوخ و نامنسوخ بگیرید تا دین هایِ ابراهیمی)، برایِ نمونه، از ترسِ عذابِ خدا یا خدایان دست به کار هایي میزدند و میزنند. آیا این افراد «ثابت» کرده بودند/اند که این خدا یا خدایان در صورتِ سرپیچی اون ها رو شکنجه خواهند کرد؟ یا بگذارید کمي عمیقتر برویم؛ قطعاً یکایکِ خداپرستان «تنها» برایِ هدفِ پیشِ-پا-اُفتادهای مانندِ «گریز از شکنجه» دست به کارِ اخلاقی نمیزنند بلکه بسیار اند خداپرستاني که فلسفهاي پیچیدهتر داشته و دارند. اما پرسش این است: آیا از نظرِ شما خداپرستان هیچگاه ثابت کرده اند که خدا یا خدایاني که به آن باور دارند حقیقی اند، تا حالا پس از اون بخوایم نتایجِ اخلاقی از وجودـشان بگیریم یا نه؟ نکته همینجا ست: خداپرستان به خدا/خدایانـشون باور دارند صرفِ نظر از اینکه اثباتـش کنند یا نه. خداپرستانِ تاریخ بیآنکه «مدرکي» داشته باشند به خدا/خدایانـش باور داشته اند و در این راه خدمتگزاری کرده اند. خداناباوراني هم که معتقد به کارِ اخلاقی اند «خدمت به بشر» (یا «خدمت به همهیِ موجودات») رو پیشفرض قرار میدن و بر اساسـش دست به کنش میزنند. از طرفي، ممکنه از نظرِ شما اثباتِ قابلِقبولي برایِ وجودِ خدا ارائه شده و معتقد اید که میشه این موضوع رو اثبات کرد. حتّا اگر این موضوع رو باور داشته باشید، یکي از مشکل هاـتون اینه: اینکه چند درصد از خداپرستانِ گذشته و کنونی میتونن خدا/خدایاني که میپرستند رو اثبات کنن؟ بیشک پُرشمار اند کساني که به خدا اعتقاد دارند اما نمیتوانند اثبات کنند؛ همچنین خداپرستاني هستند که اصلاً به اثباتِ خدا اعتقاد ندارند! بنا بر این، کساني که بیمدرک و بیاثبات کارِ اخلاقی میکنند محدود به خداناباوران نیست و شما در طرحِ پرسشـتون نباید خودـتون رو محدود به خداناباوران بکنید. نسخهیِ خلاصهیِ همهیِ این حرف هایی که زدم اینه: «شما میپرسید که چه مبنایِ محکمي برایِ اخلاقگراییِ خداناباوران وجود داره؟! خب، خودِ خداباوران مگه مدرکِ محکمي برایِ خدایانـشان داشته اند که به پرستش و پیروی از اون ها میپرداختن و میپردازند؟» افزون بر گفتهیِ بالا، اگر ما هیچ شکّي در وجودِ خدایي خاص نداشته باشیم و هیچشکّي هم نداشته باشیم که آموزه یا کتابي خاص از طرفِ خدا فرستاده شده، همچنان ما با یک نکتهیِ مشکلسازِ دیگه روبهرو خواهیم بود: یعنی، جایي که افراد در اخلاقیبودن یا نبودنِ کنشي با هم مخالفت میکنند. این موضوع به فرستهاي که درـش هستیم، یعنی «داعشیات،» هم پیوند داره. همانطور که میبینید، حتّا اگه من و شما خدایي یکسان رو بپرستیم و کتاب (یا آموزهاي) یکسان رو مقدّس بشماریم، به این معنی نخواهد بود که باور هایِ اخلاقیِ یکساني خواهیم داشت. علّتِ آن ساده ست: چون برداشت و «تفسیرِ» آدم هایِ گوناگون با هم متفاوته. معمولاً یکي از نقد هایي که برخی خداپرستان از خداناپرستان دارند اینه که «منبعِ» موسّخي برایِ اخلاقیاتـشون ندارند. این دسته میانگارد که وجودِ متني ثابت باعث میشه که همهیِ افراد برداشتي یکسان از اون ها داشته باشن. اگر تاریخِ ادیانِ گوناگون و نیز برخورد هایِ انتقادی با متن ها رو مطالعه بکنید خواهید دید که از یک کتاب یا آموزهایِ ثابت چه تفسیر هایِ متناقضي صورت گرفته؛ افرادي با یک متن صلحآمیزترین چیز ها رو میآموزند؛ گروهي دیگه بر اساسِ همون متن دست به کشتار میزنن. تا تاریخِ ادیانِ گوناگون رو، بهطورِ خاص مسیحیت و اسلام که دین هایي «کتابمحور» اند، نخونید به تنوّعِ بیاندازهیِ تفسیر ها پی نخواهید برد (هر کسي هم از نظرِ خودـش میتونه تفسیر هایِ خودـش رو «اثبات» کنه!). بنا بر این، این درست است که همهیِ خداناباوران نقطهیِ ثابتي برایِ استخراجِ «آنچه پیروِ اخلاق است یا نیست» ندارند، نکته اینجا ست که وضعِ خداپرستان نیز چنین است. خداناباوران «طبیعت» رو تفسیر میکنند، خداباوران «کتاب» رو. (جالبه که «سنت آگوستین» در یکي از نوشته هایِ خود همین تقسیمبندی رو میکنه--یعنی، طبیعت و کتاب--و میگه که تفسیرِ متنِ مقدّس از تفسیرِ طبیعت دشوارتره و باید متنِ مقدّس رو بر پایهیِ طبیعت تفسیر کنیم؛ سخنی ست بس ژرف برایِ کسي که در سدهیِ چهار و پنجِ میلادی میزیسته.) نسخهیِ خلاصهیِ این بخش از گفتهیِ من: «شما میپرسید که چه مبنایِ محکمي برایِ شناساییِ باید ها و نباید هایِ اخلاقی برایِ خداناباوران وجود داره؟! خب، چه مبنایِ محکمي برایِ باید ها و نباید هایِ اخلاقیِ خداباوران هست؟ آیا خداباورانِ یک دینِ خاص در همهیِ زمان ها و در همهیِ مکان ها نظر هایِ اخلاقیِ یکساني داشته اند؟» اگر بهراستی بنا هایِ اخلاقیِ خداباوران چنین مشخّص و بینقص است که برخي ادعا میکنند، چرا اینهمه جنگ-و-کشتار هایِ دروندینی داشته ایم؟ هر طرفِ دعوا هم همیشه ادعا میکند که برداشتِ او ست که درست است! بنا بر این، حتّا اگه خدایِ ما و متنِ مقدّس ما یکسان باشه، به این معنی نیست که دیدگاه هایِ یکساني ازـش استخراج کنیم. تفسیر و برداشتِ بشر از هر پدیدهاي در این گیتی—چه تفسیرِ دین و خدا و اخلاقِ الاهی باشه و چه تفسیرِ پدیده هایِ طبیعی، چه این بشر خداباور بشه و چه خداناباور—به «مکان» و «زمان» وابسته است و در فرهنگ هایِ گوناگونِ بشر متغیّر است. حالا برایِ افزودنِ لایهاي دیگه به این بحث بیایید آزمایشي ذهنی انجام دهیم: فرض کنیم شما با خدا دیدار میکنید و خدا آدمي رو بهـتون نشون میده و میگه که شما آزاد اید هر کاري میخواهید با این آدم بکنید، بیاونکه کنشِ شما پاداش یا شکنجهای در پی داشته باشه. آیا برایِ شما یا من یا هر آدمِ خداباوري سخت خواهد بود که این آدم رو نَکُشِه؟ یا عذابـش نده؟ چون خدا من رو در این مورد آزاد گذاشته، باید باعثِ رنجدیدنِ این آدم بشم؟ و این منطقی خواهد بود؟ آیا واقعاً تعجب خواهید کرد اگه من در این شرایط بلایي بر سرِ این آدم «نیارم»؟ و این بحث رو تا ناکجا میشه ادامه داد. حتّا کساني هستند که فکر میکنند اصلاً خداپرستان نمیتونن آدم هایي اخلاقی باشن و البته کساني هم ادعایِ عکسـش رو میکنن. افزون بر این ها، ما تاریخي دراز از فلسفهیِ اخلاق هم داریم که من اصلاً حرفي ازـش نبردم؛ مراجعه به اون ها و آشنایی با مکتب هایِ مختلف میتونه آدم ها رو، چه خداپرست چه خداناپرست، در چهگونگیِ رفتار راهنمایی کنه. ولی اینکه شما دنبالِ اون استدلالِ نفوذناپذیرِ سراسرمنطقی میگردید، به نظرـم، نه در محفلِ خداباوران خواهید یافت و نه در محفلِ خداناباوران. و این موضوع اصلاً به مسالهیِ «اخلاق» خلاصه نمیشه.همین بحثي که میانِ دو کاربرِ «مسلمان» و «ایمان» درگرفت بیربط به مسالهاي که دارم دربارهـش حرف میزنم نیست. اینکه شما دیندار باشید یا نه، اینکه به وجودِ نظم در دنیا اعتقاد داشته باشید یا نه، تاثیري در این نداره که شما «نمیتونید» وجودِ نظم در دنیا رو «اثبات» کنید؛ دستِکم هنوز استدلالِ قانعکنندهاي در معرفتشناسی برایِ این موضوع داده نشده. نگذارید این تقسیمبندیِ «خداباور» و «خداناباور» شما رو فریب بده؛ و نیز نگذارید هیچکدام از این دو گروه شما رو فریب بدن به اینکه «آن یگانهراهِ درستزیستن»--یا «اخلاقیزیستن»—را کشف کرده اند؛ همین برخورد هایِ تعصّبی ست که به جنگ و کشتار هایِ دروندینی و بروندینی و بزرگترین جنایاتِ تاریخِ بشر انجامیده و میانجامه: چون هر طرف گمان میکنه که حق با او ست و در آن شکّي نیست! و در پایان توصیهاي دوستانه: هرگاه گمان کردید که چیزي ست که «هیچشکّي» در آن نیست، از خود بهراسید و بدانید که به مطالعهیِ بیشتر در بارهیِ آن نیاز دارید. با مهر
این جمله اخر را می گویند « تعصب در شکاکیت» !!!
پاسخ به جناب علم دوست جنابعالی متاسفانه بادقت سخنان من رادر قسمت اثبات براهین وجود خدا از نظرراسل مطالعه نکرده اید 1-من هیچ خصومتی باشخص جناب راسل ندارم.ایشان یکی ازریاضیدانان وفیلسوفان برجسته جهان هستند.تمامی دانشمندان ((خداباور وخداناباور))ازنظر علمی قابل تقدیرواحترام هستند چراکه به بشریت از نظر علمی خدمت می کنند 2-آیایک دانشمند نمی تواند از لحاظ روحی ویا جسمی بیمار باشد؟؟ 3-سوال من این است چه الگوی اخلاقی جامع یک خداناباور می تواند برای کل جهان (درشرق وغرب عالم )نه فقط غرب!!که پاسخگوی تمام نیازهای بشریت باشد،،معرفی کند؟؟ 4-قاعده همدردی به تنهایی نمی تواند الگویی جامع برای تمام بشریت با فرهنگهای متفاوت باشد!! جناب مسلمان فرمودند ادیان ابراهیمی می توانند پاسخگو باشند ودلایل خودشان را بیان کردند. بااحترام
پاسخ به شیما: 1_ شما پرسیده بودید که «چه مبنایی برای اخلاق سکولار وجود دارد؟» پاسخ من این بود که «همدردی» را پایه ای برای اخلاق میدانند. و این «همدردی» بصورت بسیار وسیع در نظر گرفته میشود. اصلاً بحث بر سر همدردی با موجودات دیگر نبود! لطفاً با دقت بخوانید! 2_ اولاً من «وکیل مدافع راسل» نیستم! و ثانیاً نمیدانم که شما خصومتی با راسل دارید؟! اما، همانطور که قبلاً گفتم، اینکه شما بجای نقد سخن فیلسوفی مثل راسل به شخصیت او حمله کنید، فقط نوعی مغالطه است. 3_ راسل کتابی دارد با عنوان «زناشویی و اخلاق» که در آن به اخلاق جنسی پرداخته. اخلاق جنسی راسل با اخلاق جنسی سنتی و دینی ما متفاوت است. او بر اساس آنچه خودش اخلاقاً درست میدانسته است، زندگی میکرده. «راسل زندگی اصیل داشته و تابع مراجع بیرونی نبوده است.» او به free love : رابطۀ جنسی آزاد اعتقاد داشته! اگر شما به این امر اعتقاد ندارید، میتوانید با ارائۀ دلیل آن را نقد کنید، نه اینکه به راسل توهین کنید و او را بیمار جنسی و روانی بخوانید. با احترام. موفق باشید.
راسل یک شخصیت دون ژوان داشت واین یک اختلال شخصیت از نظر علم روانشناسی است وبا free love کاملا متفاوت است. دون ژوان کیست؟ دون ژوان فردی است که قادر به برقراری ارتباط عاطفی عمیق و عشق ورزیدن به شریک خود نیست. یکی از مهمترین اختلالات شخصیت که منجر به دون ژوانیسم و هرزه گری جنسی در انسان میشود اختلال شخصیت خودشیفته (narcissistic) است. چنین شخصی نه قادر است دوست بدارد و نه دوست داشته شدن را باور می کند و یک حالت پارانویا و بدبینی نسبت به گرفتن پیغام های دوست داشته شدن از شریک عشقی خود دارد. در بسیاری از موارد نیاز به دوست داشته شدن را در خود انکار میکند و بیشتر ترجیح میدهد به جای دوست داشته شدن، مورد تحسین واقع شود تا من آزرده اش ترمیم پیدا کند! احساس میکند اگر کسی را دوستش داشته باشد و ابراز علاقه کند، میخواهد از او بهره برداری خاصی کند. در واقع به هیچ زنی اعتماد نمیکند. داشتن یک اختلال روانی ربطی به زندگی اصیل ندارد . بلکه نیاز به درمان دارد چه در شرق باشد چه در غرب.... جناب علم دوست لطفا در کنار مطالعه کتب فلسفی مقالات و کتب روانشناسی هم مطالعه بفرمایید. ..
متاسفانه "جناب مسلمان" اکثر پاسخهای ایمان عزیز را - که به نوعی نتیجه گیری و نشان دهنده ی تناقضات در استدلالهای "ایشان" است - بی واکنش و بی پاسخ رها میکنند: - برای مثال جناب ایمان چند بار به وضوح بیان کردند که: شما با باور داشتن به اینکه: ( "نیاز نظم به ناظم" یک حکم بدیهی عقلی و از "اصول موضوعه" است و قابل اثبات نیست)، گویی تلویحاً باور دارید و گفته اید که: ( خدا قابل اثبات نیست). و این در تضاد با ادعای اول شما - مبنی بر قابل اثبات بودن وجود خدا - است... - جالب است که ایشان از کنار این نتیجه گیریها و پاسخها هر بار، یا با بی اعتنایی گذشتند و یا به "شکلی دیگر" مدعای خود را تکرار کردند، که به هیچ عنوان نفی کننده ی پاسخ داده شده ی "ایمان" نبود.......... - در ضمن تا آنجا که بنده خوانده ام و میفهمم، "نیاز نظم به ناظم"، یک حکم بدیهی عقلی و از اصول موضوعه نیست. بلکه حکمی استقرایی - در محدوده ای کران مند - است... حتی اگر آنرا حکمی "عقلی بدیهی" بدانیم، الزاما به معنای "صدق" آن نیست و حتی در صورت صادق فرض کردن آن،، این صداقت و "بداهت" باز خود ناشی از استقراست... نتیجه اینکه "نیاز نظم به ناظم" به هیچ عنوان از اصول موضوعه منطقی نیست.... (با پوزش از ایمان گرامی ) ;-)
۱_تمام دانشمندان قانونمند بودن جهان را تایید میکنند و اساسا در پی یافتن وکشف نظم ها و قانونهایی هستند که بر قرار میباشند. ۲_ چرا جهان قانونمند است ؟ چرا اینهمه نظم ایجاد شده است ؟ چرا اجزای جهان با یکدیگر هماهنگ هستند؟ هبچ عاقلی نیاز نظم به ناظم را انکار نمیکند وهمه انرا تایبد مینمایند ، چه رسد به نظمها ، هماهنگی ها ، وقانونمندیهای بیشمار در تمام موجودات عالم.۳_ همه می دانند که حفظ نظم در تمام عالم نشان دهنده فقط یک ناظم است که بر کل موجودات و کل جهان تسلط دارد. این یکی از دلایل توحید است که ترکیبی است از اصول علمی وعقلی.
با تشکر از جناب مسلمان، که سخنان خود را در کمترین عبارات و به صورت گویا وصریح بیان می کنند موفق باشید
پاسخ به شیما: شیمای گرامی! مکالمۀ «اوتیفرون» افلاطون را خوانده اید؟! سقراط در نقد «اخلاق متکی بر وجود خدا» میپرسد که آیا یک کار (برای مثال، راستگویی) از آنرو که خدا به انجام آن حکم میکند، اخلاقاً درست است؟ یا چونکه آن کار اخلاقاً درست است، خدا به انجام آن حکم میکند؟! اگر کاری اخلاقاً درست باشد فقط چونکه خدا به انجام آن کار حکم میکند، پس «اخلاق امری دلبخواهی میشود، و وابسته به ارادۀ خدا.» (برای مثال، اگر خدا به شکنجۀ کودکان حکم کند، آنگاه شکنجه کردن کودکان اخلاقاً درست خواهد بود! اما این خلاف شهود اخلاقی ماست.) و دیگر نمیتوان ادعا کرد که خدا خوب است یا احکام خدا اخلاقاً درست است. اما خداباوران اعتقاد دارند که خدا خوب (خیرخواه) است. پس، باید مفاهیم خوب و بد معنایی مستقل از ارادۀ خدا داشته باشد، در غیر اینصورت، ادعای «خوبی خدا» ادعایی بی محتوا خواهد بود. بنابراین، باید پذیرفت که اخلاق (خوب و بد) مستقل از ارادۀ خداست! و دیگر اینکه فلاسفۀ خداناباور مثل هیوم و شوپنهاور و راسل «همدردی (Sympathy)» را پایۀ اخلاق میدانند. آنهم همدردی نسبت به همۀ موجودات، که شامل حیوانات هم میشود. با احترام.
پاسخ به جناب علم دوست: پس جناب راسل ازهمین قاعده ((sympathyهمدردی))برای رابطه با بانوان به طور جنون آمیزاستفاده می کردند؟؟ ببخشید پاسخ شما مرا قانع نکرد... من دررابطه بااخلاق دریک انسان صاحب عقل وشعور صحبت کردم..نه همدردی با موجودات دیگر،غیر از انسان!! بااحترام
خدا خالق انسان واز جمله خالق عقل وخصوصیات روانی انسان است. مفاهیم اخلاقی را نیز برای انسان قابل تشخیص ساخته است. باوجود ابن خدا دین را نیز قرار داده است. در واقع اخلاق بدون دین الاهی ناقص است وبا اشکالات اساسی روبه رو است. ازجمله : ۱_ در مصداق های احکام اخلاقی اختلاف نظر های فراوان و ضد ونقیض وجود دارد بطوریکه باید راه حل را در دین الاهی جستجو نمود. ۲_ در دین الاهی الگو های واقعی اخلاق معرفی شده اند ( برگزیدگان خدا) که بطور عملی و نظری به مردم اموزش میدهند. اخلاق منهای دین فاقد الگوهای کامل است و اینها اصلا قابل مقایسه با الگوهای دینی نیستند. ۳_ بدون دین ، افراد اخلاقی بدون پاداش میمانند ، و افراد ضد اخلاقی به جزای ظلم های خود نمی رسند.زیرا اصل معاد یکی از اصول دین است. ۴_ اخلاق فقط در ارتباط با دیگران تعریف نمیشود ، بلکه انسان نباید به خودش هم ظلم نماید و این در دین الاهی تعریف میگردد.
بسیار عالی وحکیمانه... ممنون ...
بحث با « ایمان» _ قسمت نهم ۱_ گفتید که خورشید را باور دارید. بسیار خوب ، به چه دلیل انرا باور نمودهاید ؟ این باور از طریق مشاهده ها و ازمایشهای مکرر واستقرا بدست امده است.پس به همین دلیل باید به موجودات دیگر و قانونهای علمی باور داشته باشبد. در ضمن تفاوت گذاشتن بین باور و یقینن ، بازی با کلمات است. دراین مورد بحث از نظریه مطرح نیست . موضوع واقعی بودن خورشید است وشما گفتید که واقعی بودن انرا باور دارید. ۲_ بدون نقل قول از دیگران ، بفرمایید که خودتان ایا محال بودن تناقض به عنوان یک بدیهی عقلی را قبول دارید؟ یا در اینهم شک می نمایید؟ اگر قبول دارید ، دلیل شما چیست؟ ۳_ تمام دانشمندان توافق دارند که جهان قانونمند است واین ارتباطی به اختلاف در تعبیر چند قانون ندارد. ۴_ با هر سناریویی و با هر دسته از شواهد که بخواهید جنایتکاذان را محکوم کنید ، اگر شما در واقعی بودن نتایج تجربی شک داشته باشید ، نمی توانید انها را محکوم کنید ، زیرا انها نیز مانند خودتان دلایل استقرایی شما را مورد شک قرار می دهند . ۵_ اگر میخواهید در بحث های دیگری وارد شویم باید اول پاسخ مطالب مطرح شده را بدهید. ۶_ شرح جامع لازم نیست.شما جهانی را قبول نموده اید که واقعیت دارد . بگویید این جهان شما کجاست و نوع اجزای ان چیست وچگونه به وجود ان پی برده اید؟ ۷_جناب ایمان ! شک در واقعی بودن همه ازمایشها ، شک در واقعی بودن قانونهای علمی ، شک در بدیهیات عقلی ، دیگر چیزی برای پذبرفتن و شروع استدلال باقی نمی ماند !!! . بنده استدلال خود را بطور خلاصه در انتهای فسمت قبل اورده ام. شما بفرمابید چه چیز را قبول دارید تا از همانجا شروع نماییم !!!
جاالحق و زهق الباطل
احسنت جناب مسلمان
بحث با« ایمان» قسمت هشتم: ۱_ بنده نگفتم این دو شک یکی هستند بلکه گفتم شما که جهان خارج را فبول دارید ولی در واقعی بودن تمام نتایج ازمایشها وقانونهای تجربی شک می کنید ، این دنیای مورد قبول خود را معرفی کنید. ۲_ در قسمت هفتم از بحث پرسیدم و نیز هم اکنون میپرسم : ایا شما در واقعی بودن خورشید شک دارید ویا به واقعی بودن ان مطمین هستید؟ پاسخ فقط یک کلمه است! ۳_ به همان دلیل که محال بودن تناقض ، محال بودن دور ، محال بودن تسلسل ، علیت ، اصول عقلی هستند ، به همان دلیل ، نیاز نظم به ناظم یک اصل عقلی است.هر وقت برای بدیهیات دیگر عقلی دلیل اوردید برای این بدیهی هم دلیل می اوریم! ۴_بسیار خوب پس شما هم عامل تعصب را در عقاید دانشمندان موثر می دانید. ۵_ اختاف بین فیزیک دانان به فرض وجود در یکی دو نظریه است ونه در قانونها و نتایج تجربی ، در حالیکه تقریبا تمام نظرات فیلسوفان مغایر یکدیگر وبسیاری از انها ضد و نقیض است. ۶_ در مثال دزد، دزدی که واقعا اتومبیل را دزدیده باشد می تواند در تمام شواهد شک نماید وهمه انها را تصادفی بداند و خود را تبریه نماید ، همانطور که شما در تمام تجربه ها بطور کلی شک می کنید. ۷_ خلاصه تا اینجا : اولا غیر واقعی دانستن تمام نتایج عاوم تجربی ویا شک در تمام انها غیر قابل قبول است زیرا به نتایجی مانند شک در وجود داشتن خورشید و تبریه تمام جنایتکاران ، منجر میشود. ثانیا براساس نتایج علوم تجربی عالم قانونمند ، هماهنگ ، و منظم است . ثالثا نیاز نظم موجودات به ناظم ، و انهم فقط یک ن ناظم ، از بدیهیات عقلی است ( درست مانند بدیهیات دیگر عقلی). و دیگر ابنکه ناظم کل جهان و موجودات ، بر کل جهان مسلط است. جهان و موجودات ان نیاز دایمی به خالق و نگهدارنده نیز دارند . این بحث را می توان شروع نمود.
1- بنده به وجود خورشید باور دارم. اما به وجود آن یقین ندارم. مساله آن است که شما یقین داشتن و باور داشتن را یکسان در نظر گرفته اید. یقین یعنی "باوری که نتوان در آن شک کرد". برای مثال چندین قرن "باور" دانشمندان آن بود که خورشید به دور زمین می چرخد و کیهان شناسی بطلمیوسی مورد پذیرش بود و اتفاقا نظریه ی زمین مرکزی بطلمیوسی می توانست شواهد تجربی موجود آن زمان را به خوبی تبیین کند. تا زمانی که گالیله تلسکوپ را اختراع کرد و متوجه شد که این نظریه توانایی تبیین شواهد تجربی ای را که با تلسکوپ می توان دید ندارد. بر همین اساس بود که اعتبار نظریه ی زمین مرکزی بطلمیوس زیر سوال رفت. هر چند باید افزود اینکه تا آن زمان دانشمندان آن نظریه را پذیرفته بودند خلاف عقل نبوده است، زیرا شواهد تجربی موجودِ تا آن زمان را تبیین می کرده است. امروز هم پذیرش وجود خورشید عقلانی است، اما این بدان معنا نیست که این باور غیر قابل بازنگری باشد. بنابراین بنده به وجود خورشید باور دارم اما یقین ندارم، یعنی این باور را غیرقابل بازنگری نمی دانم، زیرا ممکن است در آینده شواهدی به ما ارائه شود که این باور را نقض کند. 2- فرموده اید فرض ناظم به همان معنایی اصلی عقلی است که محال بودن تناقض، دور، تسلسل، علیت. اولا این تنها ادعای شماست (نه نظر منطقدانان). از میان این اصول که فرمودید تنها اصل تناقض است که اصلی منطقی است (البته حتی این ادعا را نیز حتی برخی منطقدانان نپذیرفته اند از جمله ی آنها گراهام پریست، منطقدان تناقض باور). آن هم نه به این معنا که فیلسوفان و منطقدانان برای آن هیچ توجیهی ارائه نداده باشند. از همان زمان نخستین کسی که این اصل را صورتبندی کرد یعنی ارسطو (که اتفاقا خود یک فیلسوف بود) او توضیحات فراوانی می دهد که چرا این اصل پایه ای ترین اصل تفکر است. (باید به کتاب متافیزیک او رجوع کنید). او توضیح می دهد که چگونه است اگر کسی این اصل را نادیده بگیرد در اساس تفکر کردن برای او ناممکن می شود و در طول تاریخ نیز منطقدانان و فیلسوفان منطق در این زمینه بحث های فراوانی ارائه داده اند. بنده خودم دیدگاه ویتگنشتاین در زمینه ی توضیح اصل عدم تناقض را (فعلا) مرجح بر دیدگاههای دیگر می دانم. افزون بر این اصل علیت جزو بدیهیات عقلی نیست، و همچنین اینکه هر نظمی ناظمی دارد نیز. (در رابطه با دور و تسلسل نیز اختلاف نظر هست). در واقع شما به جای کنار هم قرار دادن این اصول باید توضیح دهید که چرا این اصل از نظر شما بدیهی است و بدیهی بودن در اینجا به چه معناست. چرا نتوان هر اصل دیگری را به عنوان اصلی عقلی پذیرفت؟ 3- در رابطه با تعصب عرض بنده این بود که صرف متعصب خواندن خصم در بحث دلیلی منطقی برای نقد نیست. زیرا همین کار را طرف مقابل نیز می تواند انجام دهد، و از نظر من هر انسانی می تواند کم و بیش دچار تعصباتی باشد (از جمله خودم) و گفتگو نیز بهترین راهی است که انسان می تواند از طریق آن بر تعصبات خود آگاه گردد. 4- اولا اختلاف میان فیزیکدانان فراتر از صرف یکی دو نظریه است، و مهم ترین محل اختلافشان برای ما در اینجا آن است که آنها میان معنای متافیزیکی نظریات فیزیکی اختلاف نظر دارند. یعنی دقیقا نتایجی که شما می خواهید از علم فیزیک بگیرید جایی است که نمی توان با صرف اتکا به نظریات فیزیکدانان و اجماع نسبی میان آنها پیش رفت. آنها صرفا بر اینکه پاره ای فرمولهای ریاضی پاره ای شواهد را تبیین می کنند اجماعی نسبی دارند، ولی در اینکه این فرمولها چه معنای متافیزیکی دارند، میانشان اختلاف نظر است. از جمله این موارد همان اصل عدم قطعیت است که می تواند به عنوان شاهدی در رد نظم مورد نظر شما نیز تفسیر شود (و همچنین بحث تکینگی ها). 5- در رابطه با مثال دزد باید دوباره تکرار کنم که بنده ادعایم آن است که از شواهد تجربی نتایج ضروری نمی توان گرفت، اما نتایج احتمالی می توان گرفت. بنابراین در صورتی که ما شاهدی نداشته باشیم که سناریوی فرضی من درست بوده است می توانیم ادعا کنیم که "احتمالا" دزد مفروض شما ماشین را دزدیده است، اما این نتیجه همواره قابل بازنگری است (همچنان که همه ی نظریات علمی همواره قابل بازنگری هستند، از جمله نظریه ی نسبیت که دارای کاستی هایی است و بر همین اساس نیز فیزیکدانان امروزه نظریاتی مانند نظریه ی ابر ریسمان را مطرح کرده اند). بنابراین سخن من منجر به تبرئه ی همه ی جنایتکاران نمی شود، تنها منتهی به آن می شود که رویه های حقوقی را به گونه ای تنظیم کنیم که همواره امکان بازنگری در احکام قضایی باز نگاه داشته شود. باقی توضیحاتتان در اینجا تنها تکرار مدعیتتان است و نه دلیل منطقی برای آنها. 6- در ضمن پاسختان به هواداران نظریه ی داروین (که میان زیست شناسان مورد اجماع است) و نظریه آشوب را نیز نفرمودید. 7- درباره ی جهان مورد قبول خودم نیز باید بیان کنم که بنده (بر خلاف شما) ادعا ندارم که جهان را به طور کامل شناخته ام که بتوانم شرحی جامع از آن ارائه دهم. همچنان که پیشتر نیز عرض کردم مساله آن است که شما که مدعی شناخت جهان هستید چه دلایلی برای مدعیات خود دارید.
متافیزیک را فیزیکی نکنید! ای دانشمندان عالم، هستی به اندازه در نمی آید http://ebrahimi-dinani.com/do-not-physically-take-metaphysics/
با درود به جناب علیزاده که پاسخ سنجیده و محترمانه می دهند. از آدم های خداناباور، سؤالی داشتم؟ واقعاً هرچه فکر و مطالعه می کنم، مبنایی عقلانی برای «اخلاق منهای خدا» پیدا نمی کنم. اگر بخواهیم «وجدانگرا» باشیم، باید به یافت های دیگر درونی مان هم اعتماد کنیم (مثل خدا وجود دارد). درحالیکه ما زیراب درونیات را توسط روانشناسی زدیم و آنها را به «القائات جامعه» نسبت دادیم. اگر بخواهیم «جامعه گرا» باشیم و سود جامعه را لحاظ کنیم، در هیچ جا تاکنون اثبات نشده که اصول اخلاقی، به نفع جامعه هستند. مثلاً حکم «دزدی بد است» را در نظر بگیرید. چرا دزدی بد است؟ چرا وقتی من نیاز دارم، دزدی نکنم؟ چون همه اگر دزدی کنند، جامعه بهم می ریزد؟ چه کسی گفته وضع ناعادلانه فعلی جامعه، بهتر از آن آشفتگی است؟ اگر بخواهیم «آرامش گرا» باشیم و بگوییم رعایت اخلاق، باعث بهداشت روانی می شود، این هم قابل اثبات نیست. ما چیزی را بد می دانیم که جامعه به ما تلقین کرده و هیچ مبنای دیگری ندارد. اگر این حقیقت را بدانیم، دیگر بخاطر رعایت نکردن چیزی که جامعه به ما تلقین کرده، آرامش روانی مان بهم نمی خورد. خلاصه اینکه چه مبنای محکمی برای اخلاق سکولار وجود دارد؟
پاسخ به «علی» و «آزاد» علیِ گرامی، سخنِ شما نشان میدهد که مطالب را چندان با دقت نخوانده اید. هستهیِ اصلیِ بحثِ دو بزرگوار «مسلمان» و «ایمان» مبحثي معرفتشناختي بود: این پرسش که آیا بشر میتواند با قطعیت در بارهیِ جهانِ بیرون، از جمله وجودِ نظم یا بینظمی، نظر دهد؟ البته، این درست است که کاربرِ «مسلمان» در پیِ این بود که با اثباتِ وجودِ نظم به نتایجِ دینی برسه، اما این نکتهیِ اصلیِ بحثي که اینجا شد نبود. این موضوع اصلاً مسألهاي «دینی» و دینوابسته نبوده و نیست، میشه در هر زمینهاي ازـش استفاده کرد؛ و اگر هم به تاریخِ این بحث هایِ معرفتشناختی، که به طورِ خاص از سدهیِ هفدهم جاني تازه گرفت، بنگرید، خواهید دید که دین در رأسِ این جدال ها نبوده. نکتهیِ دوم در بارهیِ حرفِ شما اینه که آیا دارید میگین که آدمي خداناباور کاري میکنه و سخني میگه که بهـش اعتقاد نداره؟ اینکه کسي وجودِ چیزي رو باور نداشته باشه و بخواد در بارهـش حرف بزنه، داره کاري میکنه که بهـش اعتقاد نداره؟!آیا اعتقاد به وجودنداشتنِ چیزي خودـش یک اعتقاد نیست؟ افزون بر این، فرض کنید با آدمي ندانمگرا (آگنوسنیک) بحث میکنین؛ اگر کسي در بارهیِ اینکه بشر نمیتونه در بارهیِ فلانمسأله شناخت بهدست بیاره بحث کنه، داره کاري میکنه که بهـش اعتقاد نداره؟ پاسخ به «آزاد» چیزي که در پاسخ به آقایِ «علی» گفتم باید چراییِ نادرستیِ حرفِ شما رو، که با پیشفرضِ درستبودنِ حرفِ ایشون است، نشون بده. اما بگذارید دقیقتر بگم: در تشبیهِ خداناور به کسي که در جهتِ خلافِ آب شنا میکنه بر چه اساسي است؟ ببینید، در مطالعهیِ منطق و مغالطه ها، مغالطهاي داریم به نامِ خطایِ قیاسی: تشبیهِ دو یا چند چیز که پیوندي با هم ندارند. در این مغالطه، گوینده شباهتِ دو یا چیز رو پیشفرض قرار میده و بر اساسـش ادعا هایِ دیگري میکنه. در واقع، استفاده از تشبیه خودـش یک استدلال نیست و باید در کنارِ یک استدلال و برایِ فهمپذیرترکردنِ اون استدلال به کار بره؛ شما وقتي دو چیز را تشبیه میکنید و در کنارِ هم میذارید، باید چراییِ منطقیبودنِ تشبیه رو بیان کنید. من تشباهتي بینِ خداباور یا خدانابور به نمیبینم. مثلاً من میتونم برعکسِ حرفِ شما رو—با جابهجاکردنِ جایِ «خداباور» و «خدانابور» —بگم که به هموناندازه غیرِمنطقی است. شاید شنیده باشید که در رسانه ها میگویند «زن مثلِ شکلات است؛ اکر پوشیده نشود، میپوسد.» در این گفته نیز همین خطایِ قیاسی رخ داده (بدونِ هیچ منطقي، زن را با شکلات تشبیه کرده) و بر اساسـش ادعایي دیگه خارج کرده. فرض کنید کسی بگوید «زن مثلِ تلویزیون است؛ باید به برق وصلـش کنید!» یا «مرد مانندِ آهن است، اگر رنگـش نکنید، زنگ میزند!» افسوسمندانه ادعا هایي از این دست را همهجا میشنویم و گویا خیلي ها هم واقعاً باور میکنند. کمی ژرفتر بیندیشیم و ندانسته سخن نگوییم. با مهر
پاسخ به علی علتش این است که یک خداناباور (آتئیست)مانند شناگری است که خلاف جهت آب یک رودخانه متلاطم شنا می کند تا به منبع وسرچشمه رودخانه برسد اگر ازماهرترین شناگران هم باشد، بایدومجبوراست که انرژی زیادی مصرف کند تابه سرچشمه برسد،،تازه اگر برسد!!! ولی یک خدا باور درجهت جریان آب شنا می کند و چون حرکت خود را از سرچشمه آغاز کرده ودر جهت جریان آب شنا می کند نیاز به صرف انرژی زیاد ندارد..واز شنا کردن خود نهایت لذت را می برد..ولی خلاف جریان آب شنا کردن جزخستگی هیچ ندارد،،،
چرا یک خدا ناباور(آتئیست ) باید وقت و توجه و انرژی زیادی را صرف انکار موضوعی(اثبات وجود خدا ) کند که خودش اعتقادی به وجود آن ندارد؟؟؟!!!در صورتی که یک خدا باور توجه و وقت خود را صرف اثبات موضوعی(وجود خدا) می کند که خودش به آن یقین دارد...
درود بر همگی از «ایمانِ» گرامی سپاسگزار ام برایِ توضیحاتِ موشکافانهـشون؛ سخنانِ شما نمایندهیِ شناختِ ژرفِـتان از منطق و استدلالگری، فلسفهیِ علم و تاریخـش، فیزیک، متافیزیک، و--مهمتر از همه--شناختشناسی است. از سخنانـتون بهرهیِ فراوان بردم و بسیار آموختم. _______________________ و با تمامِ ارجي که به کاربرِ «مسلمان» مینهم، باید بگم که سخنانِ ایشون نمایندهیِ دانشِ کمِ ایشون از یکایکِ موضوعاتِ بالا است، بهطورِ خاص فلسفهیِ علم و شناختشناسی و استدلالگری. کاش فلسفه به همین سادگیاي بود که جنابِ «مسمان» میانگارند. «مسلمانِ» گرامی، من دو پیشنهادِ دوستانه برایِ شما دارم: (1) با منطق و فنِ استدلال و انواعِ مغالطه ها آشنا بشید تا سخنانـتان چنین آشفته و بیانسجام نباشه. چهگونگیِ طرحِ استدلال خودـش قانوني داره، و نیز بسیاري از ما تا هنگامیکه با مغالطه ها و خطا هایِ ذهنیـمان آشنا نشده ایم، از اون ها فریب میخوریم و میگماریم که حق با ما ست؛ (2) در بارهیِ شناختشناسی نیز پیشنهاد میکنم حتماً مطالعهاي داشته باشید. پیشفرض هایي که شما به این سادگی حقیقی میانگارید جایِ بحثِ بسیاربسیار عمیقتري دارند. این دو پیشنهاد را دوستانه به شما میدهم. با توجه به علاقهیِ شما به استدلالگری، این دو مورد بسیار به کارـتان خواهند آمد. با مهر
درود بر شما. نظر لطف شماست.
جناب مسلمان عزیز! شما میگویید که وجود نظم در جهان نشانه ای است بر وجود خدای ادیان توحیدی. اما حرف من این است که اولاً نظم فقط نیاز به ناظم دارد و ناظم لزوماً خالق نیست و بنابراین، از وجود نظم در جهان نمیتوان وجود خالق را نتیجه گرفت. و کل این برهان برای اثبات خالق یا خدا مخدوش است. ثانیاً اگر کسی، مانند جناب ایمان، به شما پاسخ طولانی بدهد، او را به مغالطه کردن متهم میکنید!و اگر کتاب معرفی کند، میگویید قابل استناد نیست! شما به کتاب «دربارۀ خدا» از مایکل پامر، ترجمۀ نعیمه پورمحمدی، نگاه کنید. در آنجا انواع تقریرهای جدید و قدیم برهان نظم آمده است و نقد شده و میتوان گفت که امروزه دیگر این برهان نامعتبر است. درواقع، نقد دیوید هیوم در کتاب « گفت و گوها در باب دین طبیعی» (Dialogues Concerning Natural Religion) در قرن 18 برهان نظم را از اعتبار انداخت! همچنین کتاب «ساعت ساز نابینا» (The Blind Watchmaker) از ریچارد داوکینز هم نقدی است امروزی بر برهان نظم. البته میدانم که دلایل هیوم و داوکینز برای شما اعتباری ندارد! ثالثاً شما چگونه وجود بی نظمی های متعدد در جهان، مانند تولد کودکان ناقص الخلقه و طوفان، را نشانه ای بر وجود خدا یا ناظمی خیرخواه میدانید؟! لطفاً مرا راهنمایی کنید.
جناب مسلمان گرامی! شما چیزی میگویید و چیزی دیگر را نتیجه میگیرید: از وجود «نظم» در جهان، «توحید» را نتیجه میگیرید! اولاً نظم فقط نیازمند ناظم است و نه خالق. ثانیاً وجود «یک ناظم» ضروری نیست، و وجود «چند ناظم متعدد» ممکن است. بنابراین، میتوان به وجود خدایان متعدد قائل بود. ثالثاً اصلاً ضروری نیست که آن ناظم «خدای ادیان توحیدی» باشد، آن ناظم ممکن است «شیطان» باشد! و وجود «کودکان ناقص الخلقه» و انواع شرور طبیعی، مثل طوفان، میتواند دلیلی باشد بر این امر. مسلمان عزیز! لطفاً حداقل یک کتاب مقدماتی دربارۀ فلسفۀ دین بخوانید! برای نمونه، کتاب «فلسفۀ دین» از جان هیک (که فیلسوف خداباور است)، ترجمۀ بهزاد سالکی. و خواندن این کتاب را هم به شما و دیگران بسیار توصیه میکنم: «دربارۀ خدا» از مایکل پامر، ترجمۀ نعیمه پورمحمدی. موفق باشید.
پاسخ به علم دوست: اولا خدا هم خالق است وهم ناظم، ثانیا با فرض بیش از یک خدا ، نظم به هم می ریزد.ثالثا شما که دم از شیطان می زنید اول او را معرفی و وجود او را ثابت کنید.پاسخ شما در مورد آنچه شرور نامیده اید را گفتم ولی نمی خواهید آنرا ببینید! درضمن مباحث فلسفه دین قابل استناد نیستند و باید دلایل خود را بیاورید البته اگر دلیلی دارید.