کارل یاسپرس

کارل تئودور یاسپرس (۲۳ فوریهٔ ۱۸۸۳ – ۲۶ فوریهٔ ۱۹۶۹) روان‌پزشک، فیلسوف و از چهره‌های مهم اگزیستانسیالیسم آلمانی بود. او در آغاز در حوزهٔ پزشکی و روان‌پزشکی کار می‌کرد، اما به‌تدریج به فلسفه روی آورد و کوشید تجربه‌های بنیادین انسانی، مانند رنج، مرگ، گناه، شکست و آزادی را از منظری فلسفی توضیح دهد.

یاسپرس در اولدنبورگ آلمان به دنیا آمد. ابتدا مدتی حقوق خواند، اما سپس به پزشکی روی آورد و در دانشگاه‌های برلین، گوتینگن و هایدلبرگ تحصیل کرد. او در سال ۱۹۰۹ دکترای پزشکی گرفت و در بیمارستان روان‌پزشکی هایدلبرگ به کار و پژوهش پرداخت. اثر مهم او، روان‌آسیب‌شناسی عمومی، جایگاه برجسته‌ای در تاریخ روان‌پزشکی دارد و نشان می‌دهد که یاسپرس از همان آغاز به پیوند میان تجربهٔ درونی انسان و روش علمی علاقه‌مند بود.

از دههٔ ۱۹۲۰، یاسپرس بیش از پیش به فلسفه پرداخت و در دانشگاه هایدلبرگ به تدریس فلسفه مشغول شد. او تحت تأثیر کی‌یرکگور و نیچه، فلسفه را نه صرفاً نظامی نظری، بلکه راهی برای روشن‌کردن وضعیت وجودی انسان می‌دانست. در نظر یاسپرس، انسان در «وضعیت‌های مرزی» مانند مرگ، رنج، تقصیر و مبارزه، با محدودیت‌های خود روبه‌رو می‌شود و امکان تجربهٔ اصیل‌تری از هستی را می‌یابد.

یاسپرس از «تعالی» یا وجود متعالی سخن می‌گفت، اما آن را نه به صورت مفهومی قابل تصاحب، بلکه به عنوان افقی می‌فهمید که انسان در مواجهه با محدودیت‌های شناخت و قدرت خود به سوی آن گشوده می‌شود. او با هر نوع نظام بستهٔ فکری مخالف بود و فلسفه را کوششی برای ارتباط، آزادی و بیداری وجودی می‌دانست.

در دوران حکومت نازی‌ها، به دلیل مواضع انتقادی و همچنین ازدواجش با زنی یهودی، از دانشگاه کنار گذاشته شد. پس از پایان جنگ جهانی دوم، دوباره به دانشگاه بازگشت و در بحث‌های فکری مربوط به گناه، مسئولیت و بازسازی معنوی آلمان نقش مهمی داشت. او در سال ۱۹۴۸ به دانشگاه بازل رفت و تا پایان عمر در سوئیس ماند. یاسپرس در ۲۶ فوریهٔ ۱۹۶۹ در بازل درگذشت.