اندیشمند خارجی
مایکل توماسلو
Michael Tomaselloروانشناسی تکاملی و شناختشناسی تطبیقیآمریکاییزادهی ۱۹۵۰
آنچه انسان را از دیگر گونهها متمایز میکند، نه هوش فردی، بلکه توانایی تفکر مشترک است.
زندگی و اندیشه
مایکل توماسلو روانشناس تحولی و متخصص شناختشناسی تطبیقی آمریکایی است که با پژوهشهای پیشگامانهاش دربارهی شناخت اجتماعی نخستیها و کودکان، نقش همکاری و قصدمندی مشترک را در تکامل شناخت و زبان انسانی نشان داد. او سالها مدیریت مؤسسه انسانشناسی تکاملی ماکس پلانک را بر عهده داشت.
مایکل توماسلو در ایالت جورجیای آمریکا زاده شد و دکترای روانشناسی تجربی خود را از دانشگاه جورجیا دریافت کرد. او بخش عمدهی حرفهی پژوهشی خود را در مؤسسه انسانشناسی تکاملی ماکس پلانک در لایپزیگ آلمان گذراند، جایی که مدیریت بخش روانشناسی تحولی و تطبیقی را بر عهده داشت، و از سال ۲۰۱۶ استاد روانشناسی تحولی در دانشگاه دوک آمریکا شده است.
پژوهش توماسلو بر مقایسهی تواناییهای شناختی کودکان انسانی با شامپانزهها و دیگر کِیپاِیپها (بوزینگان بزرگ) متمرکز است. یافتهی مرکزی او این است که آنچه شناخت انسانی را از شناخت سایر نخستیها متمایز میکند، صرفاً هوش فردی برتر نیست، بلکه توانایی ویژهی انسان در «قصدمندی مشترک» (shared intentionality) است: ظرفیت همکاری، همتوجهی مشترک و فهم اهداف و باورهای دیگران بهگونهای که امکان زبان، فرهنگ و نهادهای اجتماعی پیچیده را فراهم میآورد.
او این دیدگاه را در آثار متعددی بسط داد، از جمله «خاستگاههای فرهنگی شناخت انسانی» (۱۹۹۹)، «چرا همکاری میکنیم» (۲۰۰۹) و «طبیعی شدن انسانها: نظریهای تکاملی دربارهی شناخت انسانی» (۲۰۱۹). در این آثار، او استدلال میکند که فرایندهای تکاملی، بهویژه فشارهای ناشی از همکاری اجباری برای بقا، زمینهساز شکلگیری تواناییهای شناختی و اخلاقی منحصربهفرد انسان بودهاند.
توماسلو همچنین در حوزهی اکتساب زبان کودک، با رویکردی مبتنی بر استفاده (usage-based) به دستور زبان، در برابر رویکردهای زایشی چامسکی موضع گرفته و استدلال کرده که کودکان زبان را از طریق تعامل اجتماعی و قصدخوانی، نه از طریق دستور زبان همگانی فطری، میآموزند. پژوهشهای او در روانشناسی تحولی، نخستیشناسی شناختی و فلسفهی زیستشناسی تأثیر گستردهای داشته است.