رابرت ساپولسکی

رابرت موریس ساپولسکی در ۶ آوریل ۱۹۵۷ در بروکلین نیویورک به دنیا آمد. او در دانشگاه هاروارد انسان‌شناسی زیستی خواند و سپس دکترای عصب‌درون‌ریز‌شناسی خود را از دانشگاه راکفلر دریافت کرد. ساپولسکی بعدها به دانشگاه استنفورد پیوست و استاد زیست‌شناسی، عصب‌شناسی و علوم عصبی و نیز جراحی مغز و اعصاب در این دانشگاه شد.

بخش مهمی از شهرت علمی ساپولسکی به پژوهش‌های او درباره استرس و پیامدهای زیستی آن بازمی‌گردد. او هم در آزمایشگاه و هم در پژوهش‌های میدانی روی نخستی‌ها، به‌ویژه بابون‌ها در کنیا، بررسی کرده است که جایگاه اجتماعی، محیط، هورمون‌ها و فشار روانی چگونه بر مغز، دستگاه ایمنی و سلامت اثر می‌گذارند. از علایق پژوهشی او نیز مرگ نورونی، استرس و ژن‌درمانی است.

ساپولسکی در کنار فعالیت دانشگاهی، از نویسندگان شناخته‌شده علم برای عموم است. کتاب «Why Zebras Don’t Get Ulcers» سازوکارهای استرس و بیماری‌های مرتبط با آن را توضیح می‌دهد و «A Primate’s Memoir» تجربه سال‌های پژوهش میدانی او بر بابون‌ها را روایت می‌کند. در کتاب «Behave: The Biology of Humans at Our Best and Worst» نیز رفتار انسان را در چندین سطح، از فعالیت مغز در لحظه پیش از کنش تا هورمون‌ها، رشد فردی، فرهنگ و تاریخ تکاملی، تحلیل می‌کند.

یکی از محورهای برجسته آثار متأخر او مسئله اراده آزاد است. ساپولسکی با تکیه بر تصویری علّی از رفتار انسان استدلال می‌کند که آنچه انجام می‌دهیم حاصل زنجیره‌ای از عوامل زیستی، روان‌شناختی، محیطی و تاریخی است و از این رو برداشت متعارف از اراده آزاد را نمی‌پذیرد. او این دیدگاه را به‌طور مفصل در کتاب «Determined: A Science of Life Without Free Will» بسط داده و پیامدهای آن را برای مسئولیت اخلاقی، مجازات و عدالت بررسی کرده است.

جایگاه ساپولسکی در مرز میان علوم اعصاب، زیست‌شناسی تکاملی، نخستی‌شناسی و مطالعه رفتار انسانی است. ویژگی آثار او تلاش برای توضیح رفتار بدون فروکاستن آن به یک علت واحد است: برای فهم یک کنش، باید از فعالیت نورونی و هورمونی تا تجربه دوران کودکی، ساختار اجتماعی و گذشته تکاملی را در نظر گرفت. همین رویکرد چندسطحی، پژوهش‌ها و نوشته‌های او را در مباحث معاصر درباره استرس، خشونت، نوع‌دوستی، مسئولیت و آزادی انسان برجسته کرده است.