سید جواد طباطبایی

سید جواد طباطبایی، زادهٔ ۲۳ آذر ۱۳۲۴ در تبریز و درگذشتهٔ ۹ اسفند ۱۴۰۱ در کالیفرنیا، فیلسوف سیاسی، پژوهشگر تاریخ اندیشه، مترجم و استاد دانشگاه بود. او حقوق را در دانشگاه تهران خواند و سپس برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت. در دانشگاه سوربن دکتری دولتی فلسفه سیاست گرفت و رساله‌اش را درباره تکوین اندیشه سیاسی هگل جوان نوشت.

طباطبایی پس از بازگشت به ایران در دانشگاه‌های تبریز و تهران تدریس کرد و مدتی معاون پژوهشی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران بود. بعدها با مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی همکاری کرد و در ایران، فرانسه، آلمان و آمریکا به پژوهش درباره تاریخ اندیشه سیاسی ایران و اروپا پرداخت.

مسئله اصلی طباطبایی فهم تاریخ اندیشه سیاسی ایران، نسبت سنت و تجدد، مشروطه، زوال اندیشه سیاسی، مسئله ایران، حکومت قانون و مفهوم ایران به‌مثابه یک واحد تاریخی بود. او می‌کوشید نشان دهد چرا تجدد و اندیشه سیاسی جدید در اروپا امکان‌پذیر شد و چرا در ایران با دشواری و گسست روبه‌رو شد.

مفاهیمی مانند «زوال اندیشه سیاسی»، «امتناع اندیشه»، «ایرانشهر»، «مشکل ایران»، «حکومت قانون» و «امر ملی» در آثار او جایگاه محوری دارند. طباطبایی هم با تاریخ‌نگاری ایدئولوژیک و هم با ناسیونالیسم ساده‌انگارانه مخالف بود و بر ضرورت فهم تاریخی و مفهومی ایران تأکید می‌کرد.

از افتخارات او می‌توان به نشان نخل آکادمیک فرانسه با درجه شوالیه؛ مدال نقره تحقیقات در علم سیاست از دانشگاه کمبریج؛ برگزیده جشنواره بین‌المللی فارابی اشاره کرد.