The Authentic Life and the Demand for Reason, Mostafa Malekian

At the outset, I will mention two or three preliminary points necessary for entering the discussion, without providing reasons for them, as the reasoning for each is far too extensive to be included in this lecture . . . First preliminary: The synthesis of rationality and spirituality: In my opinion, if the ‘good life’ (the pure life) has an instance, it is a life in which ‘rationality’ and ‘spirituality’ are synthesized and combined. Therefore, in whatever circumstances, time, and place we may be, we need a life in which both rationality and spirituality are present together, where not an iota of rationality is sacrificed for spirituality, nor an iota of spirituality sacrificed for rationality.

Second preliminary: The graded components of spirituality Spirituality has eight components, and when all of them come together, we refer to it as a spiritual life. These components are graded matters, yet at the same time, the presence of all of them is necessary for life to become spiritual, and if any one of them is missing, the life cannot be considered a spiritual life. Thus, since these components are graded, it is possible that you possess all of them at one level, I at another level, a third person at yet another level, and so on. In other words, the matter of the components is not an all-or-nothing affair, where we either have them or we do not; rather, they are graded matters. If a life is to be spiritual, all these components must exist, albeit at different levels, and in that case, naturally, some people are spiritual, some are more spiritual, some are even more spiritual, and so on. Third preliminary: The first component of spirituality The first and most important component of spiritual life is ‘What ought I to do?’ or ‘What shall I do?’. In books of philosophy and theology, it is said that the fundamental and essential questions facing humanity are, for example: Does God exist or not? Did we exist somewhere before this worldly life? Will we go somewhere after this worldly life? What is the truth of the world? Is the universe purposeful or not? Does life have meaning or not? Is the natural world finite or not? And the like. Also, although the list of these questions varies in different books, almost all consider these few questions I mentioned as part of the fundamental questions. But the spiritual person is one for whom none of these matters is the main question; rather, their main question is ‘What ought I to do?’ or ‘What shall I do?’; and the importance of any other question depends on the extent to which its answer aids and assists them in resolving ‘What ought I to do?’. That is, when my question is ‘What ought I to do?’, perhaps in answering it I have no choice but to answer several other questions, and on this basis, if other questions gain importance, it is because they are a prerequisite for solving this question, and answering them is a prerequisite for answering this question. To put it a third way, the fundamentality or non-fundamentality, the importance or unimportance, the essentiality or non-essentiality of any other question is precisely proportionate to the degree of influence its answer has on the answer to the main question, ‘What ought I to do?’. Therefore, if ‘Does God exist or not?’ is important, its importance is only to the extent that it affects the question ‘What ought I to do?’, and if, by an impossible supposition, ‘Does God exist or not?’ had no effect whatsoever on my main question, answering it would be as unimportant as ‘How many sugar cubes are in this sugar bowl?’ is unimportant. Up to this point, I wanted to make two points: 1) Contrary to what has been said, none of those questions are the fundamental questions of humanity; rather, the fundamental question of the spiritual human being is ‘What ought I to do?’. 2) The questions presented in books as fundamental questions can be essential questions, but their essentiality is proportional to the degree of influence answering them has on answering the main question, and this means that the importance of these questions derives from the importance of the main question, ‘What ought I to do?’. Therefore — if what I say is correct — each of you, if you wish to know whether you are spiritual or not, must see how much importance you give in your life to this ‘What is to be done?’.

This was the first component of spirituality, which is not my subject today, and I will move on to the next introduction, which is the topic of my talk today. Introduction Four: The Second Component of Spirituality The second component of spirituality is that a human being should have an “authentic life”; that is, we are spiritual only and solely to the extent that we have an authentic life, and to whatever extent we lack an authentic life, we are distant from spirituality. So the second component of spirituality is the authenticity of a person’s life, which is otherwise referred to as a “borrowed life.” Now I want to enter into this very discussion: what is an “authentic life”? It might cross your mind why, out of the eight components of spirituality, I have chosen this component as the subject of discussion. In response, I say it is because epistemology — as one of the branches of philosophy — has a close and firm connection with this component of spirituality, and the subject of our discussion is “the relationship between the authentic life and epistemology”; consequently, I will only discuss this subject and will not address the other components. But setting this point aside, in my opinion, drawing attention to the “authentic life” is very, very important, and if I were to say that the first thing we must teach others is to lead an authentic life, I would not be exaggerating at all.

The “authentic life” and the question “What is the authentic life?” have been discussed and debated by various figures throughout history, including: ۱) The founders of religions and denominations, who have usually had discussions on this subject—albeit in a scattered and disorganized manner. ۲) Mystics—across all cultures, religions, and denominations—who have often paid great attention to it, both in order to live an authentic life themselves and to invite others to the authentic life. ۳) A large number of philosophers who are today referred to as existentialist philosophers. Figures such as the Danish Kierkegaard, the Russian Dostoevsky, the German Nietzsche and Heidegger, the French Gabriel Marcel and Simone Weil, for whom one of the central themes of their discourse is the authentic life. ۴) Psychologists of the third force in psychology, that is, humanistic psychologists. To date, throughout the history of psychology, three major movements have emerged: الف) Psychoanalytic psychology, whose founder, in one sense, is Freud. ب) Behaviorist psychology, whose founders are Watson and Skinner. ج) Humanistic psychology, whose proponents are usually also philosophers, and they include: Abraham Maslow, Carl Rogers, Erich Fromm, Karen Horney—all in America—and Jung—a Swiss with American lineage. There is no opportunity now to present to you, friends, the words of all these individuals—who number around 29 figures—but I will mention a few examples of them. The reason for mentioning these examples is that in the perspective of each of them, a particular aspect of the authentic life has received more attention, and by gradually considering the set of examples and juxtaposing the models presented by these scholars, you will mentally draw closer to what kind of life the authentic life is. So as not to make a value judgment, I will mention the examples in historical order, lest it be thought that I necessarily attach greater importance to the first. The first example, historically, is Socrates. Socrates—the noble and highly distinguished philosopher of ancient Greece—said that his entire philosophy rests on two mottos: the first motto being “Know thyself,” and the second motto being “The unexamined life is not worth living.” I will only address the second motto here to see what this motto means. Socrates said: If we carefully examine our own states, we see that from the beginning of life, when we are born, we gradually receive a series of beliefs and convictions from those around us—from family members to teachers, educators, and the people we deal with in our living environment—and later, on the basis of these inculcated and instilled convictions and beliefs, we organize our lives. Thus, all our decisions—wars, peaces, friendships, enmities, silences, speeches, and so on—are based entirely on beliefs received from others, and we have never gone about testing and assaying these beliefs to see whether they are actually true or false, veridical or mendacious, right or wrong. In fact, we have based our entire lives on beliefs, none of which have been put to our personal test. A more important point is that the more we move from unimportant beliefs toward important ones, the more this lack of examination increases. For example, if someone tells me that this type of glass or shoe is more durable, I might test it and then accept it. But regarding whether “God exists or not?” I might accept that God exists without testing it! Despite the fact that the importance of the second belief in life is certainly far greater than the first. It is as if we have made a pact with ourselves that the more important a belief is, the more groundlessly we accept it. Socrates said: This type of life, in which we have accepted beliefs without personally assaying or testing them, is an unexamined life and is not worth living. A life worth living is one in which we ourselves have scrutinized the beliefs that influence our practical decisions, and it is in this life that if we see a belief is true, we make it the basis of our decision, even if the whole world says it is false, and vice versa. He said: The task I have set for myself is to go to each and every familiar belief and show that they have not been tested; and in this sense, I am a gadfly and will settle on the back of all of you, which is, of course, irritating because it stings your beliefs and makes the members of society realize how very irrational they are. If someone tells you, “You are irrational,” it will irritate you. Irrationality is nothing other than accepting a statement without reason and making it the basis of collective decision-making. So, in Socrates’ view, the unexamined life is borrowed[۱] and is not authentic[۲]; because in it, I have borrowed my beliefs from others.

نمونه‌دوم، از ملاّی رومی، مولانا، است كه در مثنوی فراوان به ما توصیه می‏كند كه زندگی اصیل بورزیم. ایشان در دفتر دوم مثنوی می‏گوید: صوفی‏ای وارد شهری شد و چون در آنجا غریب بود سراغ خانقاه صوفیان را گرفت تا بتواند چند روزی در آن شهر به سر‏برد و مسند و خوراك و… داشته باشد. بالاخره خانقاه صوفیان را پیدا كرد و الاغ خودش را به دست دربان داد تا یكی دو روز در آنجا بماند. اتفاقاً اهل خانقاه مدتی بود كه وجوه امرار معاششان به تأخیر افتاده بود و طبعاً بسیار گرسنه بودند. گروهی وقتی كه این الاغ را دیدند گفتند: خوب است آن را بفروشیم و با پولش غذایی فراهم آوریم تا از گرسنگی نجات یابیم. لذا به دربان گفتند: الاغ را ببر و در بازار بفروش و خوراكی تهیه كن. بعد هم آمدند و شروع كردند به رقص و سماع و دم گرفتند كه «خر برفت و خر برفت و خر برفت». این صوفی تازه وارد هم برای اینكه ــ به تعبیر امروز ــ از افكار عمومی تبعیت كرده باشد دست افشان و پای كوبان شروع كرد به گفتن «خر برفت و خر برفت و خر برفت». دربان كه مأمور فروش الاغ شده بود، به آنها گفت: این خر نزد من امانت است، چگونه آن را بفروشم؟ این كار خلاف اخلاق است. آنها گفتند: بیا برو از خودش بپرس. دربان وارد مجلس شد و دید كه آن شخص از همه ــ به تعبیر مولانا ــ با نشاط تر داد می‏زند «خر برفت و خر برفت و خر برفت» و از همه شادتر و خوشحالتر است. دربان پیش خود گفت: خوب پس لابد موافقت بلكه رضایت یا حتی رغبت دارد؛ لذا نگفته خر را فروخت و غذایی فراهم كردند و خوردند. بعد كه صوفیان از هم پاشیدند، این مسافر رفت كه خرش را تحویل بگیرد. دربان گفت: خری نیست، گفت: پس خر من كو؟ گفت: فروختیم و غذا میل كردیم. گفت: مگر می‏شود خر مرا بفروشید؟! گفت: بله، نه فقط می‏شود، بلكه شد. گفت: آخر اجازه من؟! دربان گفت: من آمدم، دیدم تو فوق اجازه می‏دهی و با این «خر برفت و خر برفت و خر برفت» رقص و سماع می‏كنی. گفت: من نمی‏فهمیدم كه چه می‏گویم! من دیدم همه از این سخن خوشحالند، من هم خوشم آمد و‌آن را تكرار كردم. مرمرا تقلیدشان بر باد داد ای دو صد لعنت بر این تقلید باد بنابراین، احتمال دارد كه كسی برای همرنگی با جماعت در جهت زیان خود قدم بردارد. در همرنگی با جماعت دو شاخصه وجود دارد: یكی اینكه شخص معنای باور، گزاره و جمله را نمی‏فهمد و اصلاً نمی داند «خر برفت» یعنی چه. نمی‏فهمد كه «خر برفت» یعنی خر تو بفروش رفت، ولی با این وجود آن را تكرار می‏كند. دوم اینكه اگر معنای جمله را می‏فهمید با آن موافقت نداشت. حالا كه جمله‏ای را می‏گوید، عقیده خودش را می‏گوید یا عقیده دیگران را؟ در این نمونه دیدیم كه در واقع عقیده دیگران را بیان می‏كند. بنابراین عقیده‏اش عاریتی است؛ بالطبع تصمیم او در نتیجه زندگی او عاریتی است. دلیل اینكه در اینجاها تعبیر vicarious به معنای عاریتی به كار می‏رود این است كه هر چیزی از درون انسان برنخیزد و از بیرون به او برسد، عاریتی است. در این حالت، انسان دقیقاً مثل یك پرده سینمایی است كه دستگاه سینماتوگراف و فیلم پراكن آن همیشه روشن است و به همین دلیل هر نور و رنگی كه بر این پرده دیده می‏شود، نور و رنگ خود پرده نیست. تنها وقتی معلوم می‏شود خود پرده سینما چه رنگی داشته كه دستگاه را خاموش كنند. ما در زندگیمان همین‏طور هستیم. من هر چه به شما نگاه می‏كنم افكار دیگران را می‏بینیم نه افكار خودتان را. شما مانند پرده سینما هر نوری را ــ بدون اینكه رد و قبولی نشان دهید ــ فرا می‏افكنید‌بدون اینكه بگویید فلان رنگ را می‏خواهم و بهمان نور را نمی‏خواهم.‌فلان رنگ را كه تابانده‏اید، بردارید و آن رنگی را كه نتابانده‏اید، بتابانید. بعد مولانا شروع می‏كند به توصیه كردن كه «تقلید نكن و فقط تحقیق كن». من همیشه این جمله مولانا را كه می‏بینم به یاد حدیثی از حضرت علی(ع) می‏افتم كه می‏فرمایند: «لاسنه افضل من التحقیق» (هیچ راه و روشی در زندگی بهتر از تحقیق نیست). تحقیق یعنی خودت حق بودن مطلب را دریاب. تحقیق بدین معنا دقیقاً در مقابل تقلید و زندگی عاریتی قرار می‏گیرد و معنایش این است كه من باورهای نامفهوم و نامقبول را از دیگران می‏پذیریم. نمونه‌سوم، هایدگر، فیلسوف اگزیستانسیالیست معروف آلمانی، است. او در كتاب معروف خود، هستی و زمان، كه شاهكار اوست، بحثی را در باب وضع زندگی اكثر قریب به اتفاق ما آدمیان پیش كشیده است و قصد دارد با ترسیم این وضع نشان دهد اكثر ما آدمیان زندگی عاریتی داریم. هایدگر می‏گوید:‌هر كدام از شما در زندگی خود تأمل كنید و ببینید آیا این سه خصیصه‏ای كه من می‏گویم در زندگیتان هست یا نه. اگر هست صادقانه پیش خودتان مقّر باشید كه زندگی عاریتی می‏كنید، نه زندگی اصیل. بعد می‏گوید: همه ما آدمیان كمابیش این سه خصیصه را داریم: خصیصه اول: ما به وراجّی و یاوه‏گویی[۳] مبتلا شده‏ایم. وراجّی چه نوع سخنی است؟ سخنی است كه در آن خود سخن گفتن مهم است نه محتوای سخن. اینكه می‏گویند در شب‏نشینی‏ها وراجّی می‏كنیم، یعنی چه؟ یعنی اصلاً مهم نیست چه می‏گوییم، مهم این است كه داریم چیزی می‏گوییم. به تعبیری، خود حرف زدن موضوعیت پیدا كرده با اینكه باید طریقت داشته باشد و از طریق سخن گفتن چیزی انتقال یابد. در واقع، ما دائماً در زندگی خودمان جمله‏ها، گزاره‏ها و باورهایی را از دسته‏ای می‏گیریم و به دسته دیگری انتقال می‏دهیم (انتقال اطلاعات ناآزموده از دیگران به من و از من به دیگران).[۴] در این صورت یاوه‏گویی همه زندگی من و شما را تشكیل داده است. در حقیقت ما از پدران، مادران، مربیان، افكار عمومی، رادیو، تلویزیون، مطبوعات و رسانه‏های جمعی چیزهایی را شنیده‏ایم؛ بعد هم همین‏طوری كه شنیده‏ایم به دیگری انتقال می‏دهیم، بدون اینكه قبل از این انتقال، بررسی كنیم و ببینیم آیا این مطالب درستند یا نادرست. گویی ما فقط و فقط دستگاهی هستیم كه از سویی گیرنده چیزهایی است كه شما به من می‏دهید و از سوی دیگر فرستنده همان چیزها به دیگری است و من تنها در این وضعیت گیرندگی و فرستندگی به سر می‏برم. ایشان ادامه می‏دهد: درواقع، ما هم در گرفتن و هم در فرستادن لذت خاصی احساس می‏كنیم و همین لذت باعث شده كه كلّ زندگی ما دچار این حالت شود. (حالا تأمل كنید كه آیا شما اینگونه نیستید؟) شما از دوران كودكی تا الان چیزهایی از پدران، مادران، معلمان و مربیان و… فرا گرفته‏اید. امروز و فردا هم كه معلم و پدر و مادر و… می‏شوید همان چیزها را به فرزندانتان و متعلمان و متربیان خود انتقال می‏دهید. آیا این وسط معلوم شد كه اینهایی كه گرفته‏ بودید كدامش حق بود كدام باطل یا نه، فقط گرفتید و لذتی بردید و بعد بدون تأمل و مداقّه به دیگران می‏دهید و لذتی دیگر خواهید برد. خصیصه دوم: ما از مرحله یاوه‏گویی و وراجّی به مرحل‍ه سرك كشیدن، بوالفضولی و ناخنك زدن می‏رسیم. بوالفضولی یعنی به محض اینكه چیزی را شنیدم و وارد ذهنم شدــ‏چون بنا بر این نبود كه آن را بیازمایم ــ فوراً می‏گویم چه چیز دیگری دارید؟ یعنی با وجود اینكه هنوز مطلب اول را دریافت نكرده‏ام و وارد هاضمه و فهم من نشده باز دنبال چیز جدید می‏گردم. از این نظر است كه همه ما به زبان حال و قال می‏گوییم: «تازه چه خبر؟» و یكی نیست به ما بگوید با كهنه‏هایش چه كرده‏اید كه دنبال تازه می‏گردید؛ مگر كهنه‏ها چه هنری برای شما داشتند كه حالا باز هم طالب تازه‏ها هستید؟ پس سرك كشیدن یعنی عاشق نو بودن. مثلاً، شما كتابی نوشته‏اید و من با خواندن آن باورهای شما را به خود انتقال می‏دهم، اصلاً هم دقت نمی‏كنم آیا درست است یا نه اما تا به شما می‏رسم می‏گویم: آقا اخیراً كتاب جدیدی منتشر نكرده‏اید؟ یكی نیست بگوید: خوب، كتابهای قبلی را كه خواندی كدامش حق بود و كدامش باطل؟! بنابراین نوجویی خصلت انسانهایی است كه زندگی عاریتی دارند؛ و به لحاظ همین خصلت است كه از این متفكر به آن متفكر، از این مكتب به آن مكتب می‏لغزیم؛ و اصلاً‌مكث نمی‏كنیم این مكتبی را كه تا الان قبول داشته‏ایم آیا درست است یا نادرست. از این لحاظ هم هست كه اگر شما از من بپرسید: «خدا وجود دارد یا نه؟» من با كمال مباهات و افتخار می‏گویم كه در این باب نُه قول وجود دارد؛ یعنی من نمی‏دانم خدا هست یا نه، ولی نُه قول در این باره شنیده‏ام. در حالی كه بحث بر سر این نبود كه چند تا قول وجود دارد، بلكه شما می‏خواستید بدانید در عالم واقع خدایی هست یا نه. می‏دانید چرا چنین پاسخ می‏دهم؟ چون من به جای اینكه وقتی یكی از اقوال را شنیدم حسابش را به لحاظ شخصی با خودم تسویه كنم ــ كه بالاخره درست است یا نادرست ــ فوری گفتم: حالا كاری نداریم كه درست است یا نادرست، بالاخره این یك قول بود، قول دوم چیست؟ و همین‏طور تا قول نهم بدون هیچ مداقّه و تأملی بر روی آنها پیش رفتم. خصیصه سوم: سردرگمی[۵] و گیجی است یعنی نمی‏دانم در چه جهانی به سر می‏برم. مثلاً نمی‏دانم آیا جهان هدفدار است یا بی‏هدف؛ نمی‏دانم در جهان با خدا به سر می‏برم یا بی‏خدا؛ نمی‏دانم جنگ بهتر است یا صلح؛ اما در عین حال می‏دانم كه درباره هر یك از این پرسشها اقوال زیادی هست و می‏توانم همه را برای شما توضیح دهم. در واقع، ما از نظر فكری تلوتلو می‏خوریم. چرا؟ چون در مورد هیچ چیز خودمان تصمیم نگرفته‏ایم و تنها وسیله‏ای برای انتقال نظریات بوده‏ایم. به تعبیر دیگر، باورها همین‏طور به ما می‏رسند و از ما به دیگران انتقال می‏یابند و چون ما شهوت شنیدن و گفتن داریم، در اثر اعمال این شهوت به گیجی فرورفته‏ایم؛ یعنی هیچ رأی شخصی قابل دفاعی نداریم. Let me give another example: I say to someone: “So-and-so! I want to research such-and-such a topic.” He says: “Come, let’s go online.” We go and see that there are 800 books, 9,000 articles, and thousands upon thousands of files. He says: “Here you go,” and is proud to have put me in the loop about these things. Whereas, amid this heap of books, treatises, and articles, I did not want to see what writings exist on the question of “whether A is B or not,” but rather I wanted to know “whether A is B or not.” In fact, instead of our speech being about realities, it is about the speeches that have been made about realities, and we have not transitioned from these speeches to reality itself at all. This intellectual staggering, which Heidegger describes as dizziness, lostness, and confusion, befalls a person when, instead of dealing with realities themselves, they only deal with the beliefs of others about reality. Now, if you have paid attention, you will see that these three stages exist in all domains of life, even in everyday life. For example, if I ask you: “For what reason must one eat with a spoon and fork?” you say: “Well, they have said you should eat this way.” If I ask: “For what reason must boys propose to girls?” you say: “Well, you know, that’s what they’ve said!” Why must a person attend a funeral service, or why must one go to a wake at all? “Well, you just have to go!” People enjoy celebrations and joy; do you enjoy them too? “I don’t enjoy them, but since it is ugly in people’s eyes to say I don’t enjoy celebrations, I live as if I take pleasure in celebrations and joy!” Therefore, you yourselves do not know why you must do such-and-such a thing, because nothing is clear to you, and you are still in those three processes, and naturally, you can easily be pulled from this side to that side; and since you have accepted what you have been told so far without reason, naturally, when they say something else tomorrow, you will accept that too without reason, even if it contradicts the previous thing. The fourth example is from one of the psychologists of the third force in psychology, the American Carl Rogers, of whom it can perhaps be said that, after Abraham Maslow, no figure greater than him has emerged in humanistic psychology. Rogers distinguishes three stages in the adoption of our positions and value judgments in life, the first and second of which exist in all human beings, and individuals who reach the third stage are rare. He says: When a child is born, based on the real needs of its organism, it has acceptance and rejection, approach and avoidance. For instance, the reason it eats a certain food is for the benefit it brings to its bodily organism, and if it does not eat another food, it is because of the harm it inflicts on its organism. Of course, not in the sense that it knows the reason itself, but rather, in these early years, the organism dictates to it and shows it the way. So, if it cries when hungry, it is because of the harm that hunger inflicts upon it, which it wants to repel, and in this respect, the child neither undereats nor overeats and eats only according to its need. Thus, the child’s organism instinctively tells it: “Do this, for it benefits me, the organism,” and “Do not do this, for it harms me, the organism.” This process is entirely natural, and all selections are based on the real needs of the organism. But gradually, from the age of two and a half onward, another need emerges in the child, which is the need to be loved; that is, the need arises in the child to be such that its mother, father, sisters, brothers, and, in short, those around it, love it. As soon as this need sprouts, the child finds itself at a crossroads: on one hand, the body’s organism tells it, “Eat this, for it benefits me,” but on the other hand, if it eats, for example, its mother becomes upset; that is, the mother’s approval comes at the cost of harming the organism, and the organism’s benefit comes at the cost of angering the mother. Now, is it not possible to obtain both the organism’s benefit and the mother’s approval, and to combine being loved with the fulfillment of real needs? The answer is no. Why? Because sooner or later, the child realizes that others do not love its unmutilated, naked soul, and in this respect, the child finds itself at a crossroads: if I eat the food, despite helping my body, my mother becomes angry, and if I do not eat, I have gained my mother’s approval and become loved by her, but I have acted to my own detriment. Since human beings prioritize being loved over their real needs, they gradually begin to censor themselves and, for example, say in the language of their state: “O water, you are good for my body, but if I reach out, my father will frown, my mother will become angry, my sister will sulk, and so on… so I will not drink you.” تمام خودسانسوری‌ها برای این است كه محبوب واقع شویم؛ چرا كه می‌خواهیم دل همه را به دست آوریم و طبعاً به ازای هر یك دلی كه می‌خواهم به دست آورم باید تكه‌ای از روح خود را بِكَنم. چرا؟ چون تجربه نشان داده كه دیگران روح تكه تكه نشده مرا دوست ندارند. لذا من هیچ وقت روح مثله نشده عریان خود را در معرض دید شما نمی‌گذارم. مثلاً، مرا به یك فیلم سینمایی دعوت می‌كنید، بعد می‌پرسید: فیلم چطور بود؟ من با وجود آنكه خیلی از فیلم بدم آمده، چون اگر بگویم فیلم مزخرفی بود دوستی خود را با شما از دست خواهم داد می‌گویم: بسیار جالب بود! دل و نیاز درونی‌ام می‌گوید: بگو از این فیلم خوشم نیامد و بسیار مزخرف بود، اما محبوبیت طلبی‌ام می‌گوید: توجه داشته باش كه اگر این را گفتی دوستی شما متزلزل یا نابود می‌شود و به همین دلیل از فیلم تعریف كاذب می‌كنم. بنابراین فاز اول فاز ارزش داوری «خود» طفل در مورد خودش است، اما فاز دوم فاز ارزش داوری از نگاه «دیگران» است. در فاز دوم برای محبوب واقع شدن ــ از طریق مثله‌كردن یا پنهان ساختن خود[۶] ــ خود را سانسور می‌كنم. به نظر راجرز اغلب ما آدمیان تا آخر عمر در همین نیاز می‌مانیم و برای خوشایند دیگران خود را مثله می‌كنیم. در مناجات معروف عارف آلمانی آمده: «خدایا مرا از من می‌ربایند.» چون این رفیق می‌گوید: این نكته‌ات بد است. می‌گویم: خوب اگر تو می‌گویی بد است آن كار را می‌كنم. رفیق دیگر می‌گوید: آن نكته هم بد است، آن را هم نمی‌كنم و همین‌طور باور و حس و عاطفه و تمام چیزهای مرا از من می‌ربایند. این است كه باورها، احساسات و عواطف من همان باورها و احساسات و عواطفی است كه شما می‌خواهید وقس‌علیهذا. بنابراین، ما همیشه طفل درونمان را تنها در درون زندگی نگه می‌داریم و هیچ‌وقت از او مشاوره نمی‌خواهیم بلكه از دیگران مشاوره می‌خواهیم. در واقع همیشه زبان حال ما به یكدیگر این است كه می‌گوییم: فلانی! تو كه خوبی،‌یعنی آنطوری هستی كه من تو را می‌خواهم، من چطورم؟ در حالی كه زبان قال ما در احوالپرسی‌ها عكس این است. به تعبیر دیگر در احوالپرسی من حال خود را از شما می‌پرسم و شما حال خود را از من و همه ما برای خوشایند دیگران خود را بزك می‌كنیم، در حالی كه طفل درون هر كداممان می‌گوید: این كار را نكن. مثال دیگری عرض كنم: اگر شما برای بنده غذایی را سرو كنید، من هیچ وقت نمی‌گویم كه آن غذا را دوست ندارم و با اینكه طفل درونم می‌گوید: تو كه این غذا را دوست نداری و اگر در خانه خودت بودی، غذا را با بشقابش از پنجره به بیرون پرتاب می‌كردی! می‌گویم: درست است، اما اگر این كار را بكنم محبوبیتم از دست می‌رود. اغلب ما آدمیان در این مرحله دوم، یعنی ارزش داوری دیگران كه منجر به مثله شدن روح خودمان می‌شود، ‌می‌مانیم. اما راجرز‌می‌گفت: كسانی هستند كه در این مرحله از خود می‌پرسند من چه كسی را فدا می‌كنم؟‌در واقع، من دارم خودم را فدای دیگران می‌كنم و آیا هیچ عاقلی خود را فدای دیگران می‌كند؟ بدین ترتیب افرادی به مرحله سوم، یعنی ارزش داوری از نگاه خود می‌رسند و می‌گویند: ما این هستیم، هر كه دوستمان دارد، بدارد؛ و هر كه دوستمان ندارد، التماس دعا. چارلی چاپلین، هنرپیشه معروف، جمله بسیار حكیمانه‌ای به دخترش می‌گوید ـ گرچه این جمله در مسائل اخلاقی ـ خانوادگی است، اما در همه جنبه‌ها قابل اجراست. او می‌گوید: «دخترم بدن خودت را بر كسی عریان كن كه روح عریان تو را دوست بدارد». ما در واقع باید چنین خصلتی را بپذیریم و بگوییم روح عریان ما این است، هر كه می‌پسندد، بپسندد؛ و هر كه نمی‌پسندد، نپسندد. این می‌شود زندگی اصیل. زندگی اصیل، یعنی بر اساس اعتماد به چشم دیدن، نه كور كردن چشم خود و دیدن با چشم دیگران؛ یعنی دیدن زندگی را از پشت عینك خود، نه لگد مال كردن عینك خود و بر چشم زدن عینك دیگری یعنی زندگی‌ام را بر اساس صرافت طبع‌های شخصی خودم بسازم نه تعطیل كردن اقتضائات درون برای كسب رضایت دیگری. راجرز‌می‌گفت: اگر كسانی به این مرحله سوم برسند، در واقع به طفل دوران كودكی بازگشته‌اند، اما طفلی بسیار پخته؛ چرا كه در دوران كودكی، طفل بر اساس غریزه به حاجات واقعی خود عمل می‌كرد، اما در این مرحله سوم بر اساس عقل می‌فهمد كه حاجات واقعی او چیست. در حقیقت، آن نوعی تشخیص ناآگاهانه حاجات بود و اینجا تشخیص آگاهانه حاجت است. متأسفانه چون ما آدمیان به ندرت به این مرحله سوم می‌رسیم، به نظر راجرز تا آخر زندگی عاریتیمان را ادامه می‌دهیم. مثلاً‌ اگر وقتی از كسی می‌پرسند چرا آواز می‌خوانی، بگوید: برای اینكه دلتنگی‌ام كم می‌شود، یا چون از صدای خودم خوشم می‌آید، این زندگی اصیل است؛ اما اگر بگوید: چون می‌گویند خوش ‌آوازی، این زندگی عاریتی است. نكته دیگر اینكه در واقع وضع دیگران همانند ماست؛ یعنی من از شما حرف‏شنوی دارم، شما از دیگران، آن دیگران هم از دیگران و … . خوب، در این مآل ما در نهایت از چه كسی حرف‏شنوی داریم و تابع چه كسی هستیم؟ (چون فرض این است كه دیگران هم به صرافت طبع خود عمل نمی‏كنند). اینجاست كه باید نمونه دیگری ذكر كنم. نمونه‌پنجم، یك فیلسوف و عارف و روانشناس اروپای شرقی به نام آقای جاروس است، كه فعلاً‌استادی در كانادا و استاد فلسفه در دانشگاههای امریكاست. ایشان معتقد است كه زندگی عاریتی سخن‏شنوی از فرد نامرئی است، كسی كه او را نمی‏بینیم و اصلاً نمی‏توان او را دید. آزمایشهای روانشناسی نشان داده است كه اگر شخصی تنها، در یك اتاق ساختمانی مشغول كار باشد و ببیند كه از زیر در دودی به درون اتاق می‏آید، به محض رؤیت دود، به طرف درمی‏رود تا علت آن را كشف كند یا از دیگر افراد ساختمان بپرسد. اما اگر سه نفر در یك اتاق باشند و همین دود را ببینند، خیلی كه زود دست به كار شوند ۶ دقیقه بعد از ورود دود است، و گاهی تا رؤیتشان از آنها گرفته نشود هیچ تكان نمی‏خورند. چرا؟ چون نفر اول می‏گوید: اگر این دود چیز خطرناكی بود، آن دو نفر واكنش نشان می‏دادند و چون آن دو نشسته‏اند لابد چیز خطرناكی نیست، غافل از اینكه آن دو نفر هم به دوتای دیگر نگاه می‏كنند و همین توجیه را می‏آورند. یعنی من به دلیل چیزی كه در آن دو می‏بینم تشخیص خودم را تعطیل می‏كنم. غافل از اینكه دوتای دیگر هم همین فكر را می‏كنند. خوب، در این فرآیند ما از چه كسی تبعیت می‏كنیم؟ من از شما دو تا، دومی از ما دو تا، و سومی هم از دو تای اول، پس در واقع داریم از «هیچ كس» تبعیت می‏كنیم! نمونه‌ششم، ویلیام جیمز، فیلسوف و روانشناس معروف امریكایی است كه اصلی به نام «اصل برهان اجتماعی»[۷] دارد. اصل برهان اجتماعی، یعنی اعتقاد به اینكه هر چیزی كه دیگران می‏گویند، لابد برهانی پشت آن است؛ و چون من همه شما غیر از خودم را در نظر می‏گیرم و شما هم همه را، غیر از خودتان، در نظر می‏گیرید و دیگران هم به همین ترتیب، در واقع ما از هیچ كس تبعیت می‏كنیم. مثلاً همه ما كه اینجا نشسته‏ایم می‏گوییم: خدا وجود دارد، اما اگر از تك تك ما بپرسند: چرا؟ می‏گوییم در محلّ خودش ثابت شده و در این پاسخ، افراد دیگر جامعه را پشتوانه سخن خود قرار می‏دهیم كه آنان هم به این باور معتقدند. طبعاً با این وصف اگر در محیطی بودیم كه همه می‏گفتند خدا وجود ندارد، ما هم می‏گفتیم خدا وجود ندارد! در حقیقت عقیده همه ما دُوری است، چون عقیده من به دیگری منتقل می‏شود، از دیگری هم به دیگری و … نهایتاً هم به خود من بازمی‏گردد. چنین زندگی‏ای عاریتی است، یعنی زندگی‏ای است كه من مسئول كارهای خودم نیستم. چون من شما را به این باورها، احساسات و عواطف و … وارد كرده‏ام و شما مرا. وقتی اینطور باشد حاصل مجموع این زندگیها همرنگی با جماعت است؛ یعنی همرنگی با هیچ كس؛ یعنی در واقع من با جماعتی كه هیچ كسند همرنگی می‏كنم تا محبوب جماعتی كه همه منهای من هستند، بشوم. در نتیجه من پیش همه محبوب می‏شوم اما پیش خود مغبوضم! چرا؟ چون آن عامل درونی من هر بار مرا به چیزی امر می‏كند، اما من به خاطر جلب رضایت شما از اطاعت او سرباز می‏زنم. این حالت كه همه دوستمان می‏دارند، اما خودمان، خودمان را دوست نداریم «با خود در كشاكش بودن»[۸] نامیده می‏شود. همه زندگیهای عاریتی به این كشاكش درون كشیده می‏شود، چون دائماً‌برخلاف تشخیصهای خود شخص عمل می‏شود. بدین ترتیب، شاخصه‏های اصلی زندگی عاریتی چنین‏ هستند: تقلید می‏كنیم، تعبد می‏ورزیم، بی‏دلیل سخن می‏گوییم، سخنان دیگران را بی‏دلیل می‏پذیریم و دیگران هم سخنان ما را بی‏دلیل می‏پذیرند و بر سر هیچ هیاهو می‏كنیم، با همه وفاداریم جز با خود، با همه صداقت داریم جز با خود، با همه یكرنگ هستیم جز با خود. در حالی كه شاخصه‏های اصلی زندگی اصیل عبارتند از: به خود وفادار بودن نه به هیچ كس دیگر، با خود صداقت داشتن نه با هیچ كس دیگر، با خود یكرنگ بودن نه با هیچ كس دیگر. زندگی اصیل یعنی زندگی‏ای كه در آن انسان تنها به خودش وفادار است، و مساوی است با «در التزام خود حركت كردن» و «در معیت خود زیستن»، و بنابراین هرگاه وفاداری به خود فدای وفاداری به دیگر یا دیگرانی شود، زندگی من عاریتی خواهد بود. وفاداری به خود یعنی چه؟معنای واضحتر وفاداری به خود، فقط بر اساس فهم خود عمل كردن و فهم خود را مبنای تصمیم‏گیریهای عملی قرار دادن است. پس هر كس كه فقط بر اساس فهم خود در زندگی‏اش تصمیم‏گیری كند، فهم خود را تعطیل نكرده و زندگی اصیل دارد. چه وقت فهم خود را تعطیل می‏كنیم؟ آنگاه كه اساس زندگی ما اینها می‏شود: سنتهای نیازموده، تعبّد، تقلید افكار عمومی، همرنگی با جماعت، كسب محبوبیت به هر قیمتی، كسب رضای مردم و … . بنابراین كسانی زندگی اصیل دارند كه در واقع هیچ باور نیازموده‏ای را مبنا قرار نمی‏دهند، تقلید نمی‏كنند، تعبد نمی‏ورزند، همرنگی با جماعت ندارند، افكار عمومی در آنها مؤثر نیست و در پی این نیستند كه محبوبیتشان را به هر قیمتی حفظ كنند؛ بلكه می‏گویند: من بر مبنای آنچه خود فهم می‏كنم، عمل می‏كنم. حال اگر با این «بر مبنای فهم خود عمل كردن» محبوبیتم حفظ شد، كه شد و اگر نشد، هیچ مهم نیست. یعنی من در واقع به هر قیمتی نمی‏خواهم در دل شما جا باز كنم من می‏خواهم در دل خود جا باز كنم؛ می‏خواهم خودم از خودم بدم نیاید، نه اینكه شما از من بدتان نیاید؛ چرا كه خوشایند خودم بر خوشایند شما تقدم دارد و زندگی اصیل در واقع یعنی همین. یعنی زندگی‏ای كه در آن، من به خاطر اینكه در دل شما جا باز كنم یا برای اینكه رضای شما را به دست آورم، از فهم و استنباط خودم از واقعیات دست برندارم. در آخر، مواردی از قرآن كریم ذكر می‏كنم كه بنا بر آنها گویی نظر قرآن كریم هم بر زندگی اصیل است. البته نمی‏خواهم بگویم نظر قرآن فلان است، بلكه می‏خواهم بگویم در قرآن هم آیات و شواهدی نزدیك به دیدگاههای ذكر شده وجود دارد، چه آیات خلاف هم باشد و چه نباشد. این آیات عبارتند از: ۱) آیه‏ای در مورد یهودیان و مسیحیان كه می‏گوید: «إتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَ رُهْبَانَهُمْ أَرْبَاباً ‌مِنْ دُونِ اللهِ» [توبه: ۳۱]؛ می‏فرماید: اینان ــ یعنی مسیحیان و یهودیان ــ علمای دینی خود را، غیر از خدا یا علاوه بر خدا[۹]، می‏پرستیدند. شخصی از امام باقر(ع) یا امام صادق(ع) می‏پرسد: آیا واقعاً اینها از مردم می‏خواستند كه «ما را بپرستید؟» امام می‏فرماید: نه، هیچ وقت آنها چنین دعوتی نمی‏كردند. حتی اگر چنین دعوتی هم می‏كردند، كسی پاسخ مثبت نمی‏داد. صحابی می‏پرسد: پس مقصود قرآن چیست؟ حضرت می‏فرماید: اینها همان معامله‏ای را با علمای خود می‏كردند كه تنها باید با خدا كرد. آن معامله این است كه انسان فقط باید سخن خدا را بی‏چون و چرا قبول كند و از هر كس دیگری برای سخنش دلیل بخواهد. چون اینها سخنان علمای خود را بی‏چون و چرا می‏پذیرفتند، در نتیجه، خداوند می‏فرماید كه اینها علمای خود را می‏پرستیدند: یك روز می‏گفتند یك ششم اموالتان را به عنوان وجوه شرعیه بپردازید، آنها هم می‏پرداختند. بعد از مدتی می‏گفتند: نه، باید یك هشتم بپردازید، آنها هم می‏گفتند: بفرما. نمی‏گفتند اگر الان یك هشتم راست است، پس یك ششم قبلی دروغ بوده و اگر یك ششم قبلی راست بوده پس الان دروغ می‏گویید. بدین ترتیب اینها فقط مقلّد و متعبد بودند. ۲) آیه دیگر درباره اهل جهنم است كه وقتی مورد خطاب قرار می‏گیرند یا خودشان مخاطبه می‏كنند و بر سر این موضوع بحث می‏كنند كه چه چیزی ما را به اینجا كشانید، همه می‏گویند: «اِنَّا أطَعْنَا سَادَتَنَا وَ كُبَرائِنَا فَأضَلُونَا السَّبِیلاً» [احزاب: ۶۷]، یعنی ما از اكابر خودمان حرف‏شنوی داشتیم و آنها ما را به این راهها كشانیدند. این یعنی زندگی عاریتی و حرف‏شنوی از كسی، با اینكه از درون ما چیز دیگری برمی‏خیزد. ۳) قرآن در مواردی، وقتی می‏خواهد از طرف مقابل حرف‏شنوی داشته باشد می‏گوید: از شما حرف‏شنوی می‏توانیم داشته باشیم، ولی دلیلتان را بیاورید: «قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إنْ كُنْتُمْ صَادِقینَ» [بقره: ۱۱۱]. ۴) در مورد پیامبر ما و برخی پیامبران دیگر آمده است كه وقتی مردم را دعوت می‏كردند، مردم می‏گفتند: ما حرف شمای پیامبر را قبول نمی‏كنیم. چون روش پدران ما به گونه‌دیگری بوده است و ما هم همان روش را در پیش می‏گیریم: «إنَّا وَجَدنَا آباءَنَا عَلَی اُمَّه و إِنَّا عَلَی آثَارِهِمْ مُهْتَدُونَ» [زخرف: ۲۲]. «اثر» یعنی ردّپا، یعنی ما پایمان را همان جایی كه ردّپای پدرانمان است می‏گذاریم و درست همان راه را می‏رویم. قرآن می‏فرماید: حتی اگر پدرانشان بی‏شعور هم بودند و فهم نداشتند، اینها باید تبعیت كنند؟ «أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لایعْقِلُونَ شَیئاً» [بقره: ۱۷۰]. ۵) نمونه دیگری كه باز هم در مورد پیامبر(ص) ما و انبیای سلف مشترك است، این است كه معمولاً آنها در مقابل افكار عمومی جامعه خودشان می‏ایستادند. در قصص انبیا دائماً این هست كه پیامبران چیزهایی می‏گفتندكه مردم قبول نداشتند، ولی آنان ایستادگی می‏كردند و نمی‏گفتند كه خوب ما هم مثل افكار عمومی بگوییم. من در جایی در مورد این آیه بحث می‏كردم، كسی گفت: خوب، بله شما پیامبر بشوید، بعد هم در مقابل افكار عمومی بایستد. به او گفتم: پیامبری پیامبر را دیگران قبول داشتند یا فقط خودش قبول داشت؟ طبعاً دیگران كه قبول نداشتند اما برای خودش مطلب واضحی بود. حالا اگر عقیده دیگری هم نزد من واضح باشد، به همین دلیل، حق دارم در مقابل شما بایستم. یعنی اگر مطلبی مانند آفتاب برای بنده وضوح داشت، چه شما موافق بنده باشید و چه نه، من از شما تبعیت نمی‏كنم. شكار سایه نمی‏كنم، خودم را رها نمی‏كنم تا به دنبال شما بروم. پیامبری پیامبر هم برای او وضوح داشت، لذا می‏گفت: اگر در دست راستم خورشید و در دست چپم ماه را بگذارید من از عقیده خود برنمی‏گردم. ۶) مورد دیگری كه می‏خواهم از قرآن نقل كنم شامل همه آیاتی می‏شود كه با عباراتی چون «اَكْثَرُهُمْ لایعْقِلُون» و «اَكْثَرُهُمْ لایشْعُرُون» می‏آید كه باز هم به نظر می‏رسد برای نفی زندگی عاریتی است. «اَكْثرُهُمْ لایعْقِلُون» یعنی نگو اكثریت این را می‏گویند و من هم می‏پذیرم، چون اكثریت لایعقلون و لایفقهون‏ هستند. اگر اینطوری بگویی، در واقع یعنی تو هم یك بی‏شعوری و از بی‏شعورهای دیگر تبعیت می‏كنی و این دقیقاً زندگی عاریتی است. بنابراین به نظر می‏آید در قرآن شواهد زیادی در باب زندگی اصیل وجود دارد كه می‏گوید: اگر چیزی را خودت یافتی تبعیت كن و به آن عمل كن، ولو اینكه همه مخالف باشند. پس تبعیت از قواعد و هنجارهای اجتماعی تنها زمانی قابل دفاع منطقی است كه خودم به حقانیت آنها وقوف داشته باشم؛ وگرنه تبعیت از آنها مساوی تبعیت از جهل عمومی و ندانسته‏های همه خواهد بود. بنابر آنچه گفته شد دومین مؤلفه‏ معنویت انسان معنوی زندگی‏اصیل است. انسان اصیل فقط به یافته‏های خود اعتنا می‏كند و از چیزی تبعیت می‏كند كه با مجموع نیروهای ادراكی خودش به وضوح یافته باشد؛ و از این لحاظ انسان اصیل و معنوی هیچ وقت بر اساس حدس و امثال آن سخن نمی‏گوید. هایدگر در ادامه بحث خود در این باره می‏گوید: یكی از ویژگیهای انسانهای عاریتی این است كه چون هیچ چیزی در آنها ریشه ندارد، همه چیزشان بر اساس حدس و گمان است. من در اینجا به یاد این آیه قرآن می‏افتم كه می‏فرماید: «إِنْ هُمْ اِلاَّ یخْرُصُونَ»[انعام: ۱۱۶] یعنی فقط حدس می‏زنند؛‌یا در جایی دیگر می‏فرماید: «إِنْ هُمْ اِلاَّ یظُنُّونَ» [بقره: ۷۸]، «إِنَّ الظَّنَّ لایغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیئاً»[یونس: ۳۶] یعنی اینها گمانی‏اند. (گمان آن است كه از درون شما نجوشد). پس ما تا این گام را برنداریم به معنویت راه نمی‏یابیم و هیچ چیز برای خود ما حیات و نشاط پیدا نمی‏كند، چون همیشه در حال دلقك‏بازی و فیلم بازی كردن هستیم؛ درست مانند كارگردانی كه نقشی را بر عهده یك هنرپیشه می‏گذارد، چه آن هنرپیشه آن را دوست داشته باشد و چه نه. حال گویی كسانی ــ به زبان حال ــ به ما گفته‏اند: اگر می‏خواهی زندگی اجتماعی‏ات پا برجا بماند باید اینطوری زندگی كنی و ما هم قبول كرده‏ایم! غافل از اینكه به گفته حضرت علی بن ابیطالب(ع) «رضی الناس غایه لاتدرك»، یعنی رضای مردم هدفی است كه هیچ كس به آن نمی‏رسد. بنابراین اگر دنبال این هستید كه رضایت مردم را به دست آورید، قیمتش آن است كه از خودتان بدتان خواهد آمد. علاوه بر این، با آن رضایت همه‌مردم هم به دست نمی آید، چون به هر حال هر كسی نظر خاصی دارد كه با دیگری متفاوت است و طبعاً رفتاری كه ما را خوش می‏آید، او را ناخوش می‏آید: «ضرب‏الله رجلا فیه شركاء متشاكسون». انسانی كه نوكر چهار ارباب باشد، كه خود این اربابها با هم دعوا دارند، چه باید بكند؟ باز اگر همه آنها می‏گفتند «بنشین»‌خوب بود.‌اما یكی می‏گوید «بنشین»،‌دیگری می‏گوید «برو»، این نوكر بدبخت چه كند؟ پس مسلّم است كه رضایت خود را از دست می‏دهیم و تقریباً مسلّم است كه رضایت دیگران از خود را هم كسب نمی‏كنیم. ولی عارفان اینگونه نبودند؛‌لذاست كه عارف معروف به شاگرد خود گفت: «حكایت نویس نباش، چنان باش كه از تو حكایت بنویسند»، یعنی ببین خودت چه می‏فهمی و مرتّب نگو فلانی اینطور گفته، بهمانی آنطور گفته، ‌فلان كس چنان می‏خواهدو… . در اینجا دو مطلب را خدمتتان عرض می‏كنم. یكی اینكه كسانی كه به این معنا زندگی اصیل دارند، ممكن است خداشناس باشند یا نباشند، و در هر دو حال به اصالت زندگی‏شان ضرر نمی‏رسد؛ چون خدا تنها موجودی است كه ما را آن‏چنان كه هستیم و بدون آرایش و پیرایش می‏خواهد و بنابراین نباید برای او فیلم بازی كنیم. اگر كسی هم به خدا قائل نباشد به طریق اولی ضرری به اصالت زندگی‏اش نمی‏خورد. به تعبیر دیگر، با خود صداقت داشتن و به خود وفادار بودن با وفاداری به خدا ــ اگر خدایی در جهان باشد ــ ناسازگار نیست. دوم آنكه، شاید به نظر برسد كه اگر زندگی عاریتی قبول كردن اقوال دیگران است، پس حتماً زندگی اصیل باید به معنای رد كردن همه اقوال باشد؛ اما اینطور نیست.‌زندگی اصیل وقتی به‏دست می‏آید كه تابع دلیل قانع كننده بی‏برو برگرد باشیم؛ وگرنه پیرو صرف قول دیگران بودن نه دلیل بر بطلان آن است و نه دلیل بر صحت و حقانیت آن. بدین ترتیب، آنچه زندگی را اصیل می‏كند عبارت است از: طرف دلیل را مراعات كردن، ابناء‌الدلیل بودن، طرف برهان را دیدن و رعایت و پاسداشت برهان را كردن. به همین دلیل است كه باید ببینیم چه چیزهایی می‏توانند برهان به حساب آیند و چه چیزهایی نمی‏توانند. وظیفه اخلاقی ما ایجاب می‏كند یك شناخت معرفتشناختی جدّی از چیزهایی كه قابلیت دلیل بودن را دارند یا ندارند، حاصل كنیم. اكنون می‏خواهم ربط زندگی اصیل را با مبحث معرفتشناسی عرض كنم. ابتدا، دو مقدمه ذكر می‏كنم و بعد بر اساس آن دو مقدمه به نكته‏ای می‏پردازم كه ما را وارد بحث خودمان می‏كند. مقدمه اول: ذكر سه عامل نمی‏توان ادعا كرد كه سه عامل «جهل»، «خطا»‌و «سوء نیت» از تاریخ بشر ریشه‏كن شده است و هیچ كس دلیل یا برهانی اقامه نكرده كه امروزه بشر دستخوش این سه بیماری و عیب و نقص نیست. انسان هنوز هم ــ كمافی السابق ــ دستخوش این سه عامل است و هنوز هم ما خود، همشهریان جامعه و همه همنوعانمان را اینگونه می‏یابیم. معنای «سوء نیت» روشن است. «جهل» یعنی ندانستنهای ما. «خطا» یعنی جهل مركب و مضاعف. در واقع، «خطا» وقتی است كه من واقعیت را نمی‏دانم ولی گمان می‏كنم كه می‏دانم؛ اما اگر واقعیت را ندانم و بدانم كه نمی‏دانم فقط دستخوش «جهل» هستم. در واقع، این سه در زندگی بشر همچون مالاریایی‏اند كه نمی‏توان گفت ریشه‏كن شده‏اند. خوب، اگر ما دستخوش این سه بیماری هستیم، من از كجا بدانم آنچه افكار عمومی می‏گویند ناشی از یك یا دو یا هر سه عامل نیست؟ از كجا بدانم آنچه از طریق سنّت به من رسیده، یا آنچه مقلَّدها به ما مقلِّدین می‏گویند دستخوش این سه عامل نیست؟ از كجا بدانم كسانی كه نسبت به آنها متعبّد هستم وقتی چیزی به من می‏گویند دستخوش این سه عامل نیستند؟ پس تا وقتی یقین نكرده‏ایم این سه بیماری ریشه‏كن شده‏اند، همیشه باید این گمان را در خود زنده نگه داریم كه شاید آنچه دیگری به ما می‏گوید ناشی از «سوء نیت»، «خطا» یا «جهل» او باشد. مقدمه دوم: بتهای بیكن به تعبیر فرانسیس بیكن، فیلسوف و اندیشمند انگلیسی، ما انسانها در زندگی به پرستش چهار «بت» دچاریم و چون عقاید ما متأثر از این بتهاست به كج‏اندیشی مبتلا می‏شویم و اندیشه‏های نادرست گریبانمان را می‏گیرد. جالب است این نكته را بگویم كه در زبانهای اروپایی (مثلاً انگلیسی) «بت» و «عقیده» از یك ریشه‏اند: آنان برای واژه «عقیده» از «idea» استفاده می‏كنند و برای واژه «بت» از «idol».«Idolatry» به معنای بت‏پرستی است. بسیاری از ریشه‏شناسان[۱۰] علت یكی بودن ریشه این دو لغت را این دانسته‏اند كه بشر حس می‏كرده بزرگترین بتها عقاید خودش است. پس ما چهار دسته بت داریم؛ یعنی چهار دسته عقاید هستند كه با وجود آنكه حق نداریم آنها را بپرستیم ولی می‏پرستیم. این بتها عبارتند از: ۱) بتهای قبیله یا طایفه‏ای: این بتها یك سلسله توهمات و باورهای نادرست و خطاست كه همه انسانها ــ كمابیش ــ به آنها دچارند. از جمله مثالهایی كه بیكن آورده این است كه همه انسانها، آگاهانه یا ناآگاهانه و خواسته یا ناخواسته، دستخوش «قیاس به نفس»‏اند و بسیاری از باورها، حكمها و داوریهای انسان از این قیاس به نفس كردنها ناشی می‏شود. بت دیگری كه از همین قسم است و همه‌ما انسانها ــ كمابیش ــ به آن دچاریم، «دلیل‏تراشی» است. «دلیل‏تراشی»[۱۱] به معنای دقیق كلمه یعنی مؤیدهای عقاید خود را به حساب بیاوریم، اما به مضعّفهای آن توجهی نكنیم. فرق «استدلال» و «دلیل‏تراشی» همین است كه در دلیل‏تراشی من تنها به مؤیدات عنایت می‏كنم و مطلقاً به مضعفات عقیده خود التفات ندارم مثال ساده‏اش آن است كه اگر در زندگی دو تا خواب صادق ببینیم به آن توجه می‏كنیم اما به میلیاردها خواب ناصادقی كه در زندگی دیده‏ایم توجه نمی‏كنیم، و بعد بر این اساس احكامی صادر می‏كنیم. ۲) بتهای غار: این بتها همگانی و عمومی نیستند، بلكه ناشی از خصایص روحی و فردی آدمی‏اند. ما آدمیان اختصاصاتی داریم كه ممكن است باورهایی در ما ایجاد كند تا آنها را بپرستیم. مثلاً، بعضی از انسانها مزاجاً‌دیرباورند و طبعاً رویكرد شكاكانه به امور پیدا می‏كنند. برخی دیگر مزاجاً زودباور، خوش باور، یا ساده لوحند و طبعاً گرایشات جزم‏گرایانه[۱۲] دارند و می‏گویند: این است و جز این نیست كه مثلاً «الف ب است» و هر كس بگوید «الف ب نیست» منكر بدیهیات شده است. برخی انسانها به گونه‏ای هستند كه وقتی به اموری توجه می‏كنند موارد تشابه آنها به چشمشان می‏آید و برخی دیگر اتفاقاً بیشتر متوجه موارد تخالف می‏شوند. و طبعاً اینها دو تیپ باور یا عقیده در زندگی پیدا می‏كنند. ۳) بتهای بازار: این بتها در اثر همنشینی با مردم ـ كه خود ما هم یكی از همین مردم هستیم‏ـ پدید می‏آیند؛ یعنی بسیاری از اوقات، ما انسانها وقتی در جمع قرار می‏گیریم دستخوش توهم می‏شویم. مثال ساده آنكه بعد از فرانسیس بیكن، مخصوصاً در قرن بیستم، بسیار اهمیت پیدا كرد (هرچند در زمان بیكن بسیاری از افراد متوجه اهمیت آن نشدند) این است كه چون زبان امری بازاری است؛ یعنی در اثر معاشرت و همنشینی آدمیان با یكدیگر پدید آمده است معمولاً «وضوح» ندارد و دستخوش «ابهام»، «ایهام» و «غموض» است. وجود این چهار عامل در زبان روزمره و طبیعی باعث می‏شود كه ما عقاید خطا پیدا كنیم. به تعبیر دیگر، چون ما نمی‏توانیم زبانی با دقت ریاضی ـ منطقی داشته باشیم از زبانی استفاده می‏كنیم كه ما را فریب می‏دهد و به عقاید نادرستی می‏كشاند. ویتگنشتاین در اوایل قرن ۲۰ می‏گفت: هنر كلّ فلسفه این است كه فریب‏خوردگیهای ما را از زبان نشان دهد؛ یعنی فلسفه می‏تواند نشان دهد كه چقدر ما فریفته (فریب خورده) زبانمان هستیم و با وجودی كه آدمیان خودشان زبان را ساخته‏اند، چقدر گول آن را خورده‏اند! ۴) بتهای نمایشخانه یا تئاتر: این نوع بت به مجموعه خطاهایی اطلاق می‏شود كه ما آدمیان به تبعیت از بزرگانمان دچار آنها می‏شویم. مجموعه خطاهایی كه محصول تبعیت از هر كسی است كه در جامعه ما بزرگ به حساب می‏آید و به همین دلیل مقتدا و مقلَّد ما شده، نسبت به او تعبّد می‏ورزیم و به تعبیر زبانهای اروپایی یك نوع «Authority» یعنی اقتدار معنوی، فكری و فرهنگی نسبت به ما پیدا كرده است. این بزرگان می‏توانند در لباس فیلسوف، حكیم، عارف، عالم اخلاق، رهبر سیاسی، مصلح اجتماعی یا هزار لباس دیگر باشند و حتی امروزه می‏توانند لباس هنرپیشه‏ها را بپوشند. وقتی شما در باب جدی‏ترین مسائل زندگی با یك ستاره سینما گفتگو می‏كنید، در واقع، شما فكر می‏كنید چون به جهتی ستاره سینما شده است، هر سخنی بگوید درست است و بنابراین این امكان هست كه از كوچكترین تا بزرگترین سؤالات را از یك ستاره سینما یا یك فوتبالیست پرسید!‌ جالب این است كه پریشب دیدم از یك فوتبالیست درباره شب قدر می‏پرسیدند! خوب وقتی فوتبالیستها دین‏شناس شمرده شوند و متدینها فوتبالیست، نه فوتبال فوتبال می‏شود و نه دین دین. وقتی شما از یك فوتبالیست می‏پرسید: معنای شب قدر چیست، معنایش این است كه اگر كسی پایش خوب حركت می‏كند و ماهیچه‏های چست و چابك دارد، می‏تواند در باب شب قدر هم اظهار نظر كند.‌گویی باید از بزرگان حرف بشنویم و حرف آنان حتماً درست و صادق است و خطاپذیر و خطابردار نیست. البته این بزرگان در جامعه‏های مختلف متفاوتند: در جامعهý‏هایی كه سیطره دین بیشتر است طبعاً عالمان دینی و روحانیون این شأن را دارند. در جامعه‏ای مثل جامعه غرب امروز ممكن است ستاره‏های سینما، فوتبالیستها اینگونه باشند. در جامعه‏های دیگر ممكن است سیاستمداران یا عالمان علوم تجربی و … اینطور باشند. حتی وقتی از انیشتین هم در مورد معنای زندگی بپرسید همین خطا را كرده‏اید. چون او فیزیكدان و ریاضیدان است و اگر چنین چیزی از او بپرسید درست مثل این است كه از لبنیاتی سر كوچه این سؤال را بكنید، چون هیچ كدام در حیطه كارشان اظهار نظر نكرده‏اند. بیكن از این جهت به چنین بتهایی «بت نمایشخانه و تئاتر» می‏گوید كه همه وقت مورد توجه ما هستند و همان‏طور كه انسان در نمایش همیشه به صحنه نگاه می‏كند، گویی بزرگان در صحنه جامعه قرار گرفته‏اند و چشمان ما به لب و دهان آنها دوخته شده است. بر اساس این، دو مقدمه می‏گویم كه نتیجه طبیعی پذیرش و باور این دو مقدمه این است كه،‌به تعبیر دكارت، نوعی «شك دستوری» پیدا كنیم. شك دستوری یعنی اینكه ببینیم آیا می‏توانیم در همه این امور شك كنیم و بعد از این شك به یقین برسیم یا نه. چنین شكی «methodological» (دستوری) است. باید توجه داشت كه شك دستوری غیر از شكهای دیگر همچون شك مزاجی، استدلالی و استفهامی است. شك دستوری یعنی اینكه چه اشكالی دارد من بنای خود را بر این بگذارم كه تمام آنچه دیگران به من القا و تلقین كرده‏اند مورد تردید قرار دهم، حتی اگر آنها به حسب ظاهر كاخی باشكوه باشند. من می‏خواهم دانه دانه آجرهایی را كه خانه باورهایم را تشكیل داده‏اند از نو بیازمایم و بدین ترتیب خانه جدیدی بسازم كه حتی اگر كلبه‏ای هم باشد بر آن كاخ رجحان دارد. I do not know where life in that palace would lead me, but since I have not built this hut based on the suggestions and indoctrinations of others—toward whom I harbor suspicion of error, ill intent, and ignorance—but rather have built it upon my own understanding, I know what fate life within it holds. I must emphasize that methodological doubt is the result of believing in those two premises, and if you wish to live an authentic life, you must first believe those two premises, then doubt; otherwise, your doubt is also inauthentic. You must, based on your own understanding, arrive at the conclusion that Bacon's four idols are still alive, that the malaria of ignorance, error, and ill intent has not yet been eradicated, so that the natural consequence of believing in these two premises is a methodological doubt in which you say: I assume my beliefs are false, and for this reason, I must examine them one by one to see whether "God exists?", "Is there life after death?", "God's communication with certain humans through messengership and prophethood", "God speaking to certain individuals and conveying a message to all humanity through them", "The purposefulness of the created universe", "The meaningfulness of life", "The moral nature of the created order" are true or not? Thus, a person can reflect anew on all these matters, the result of which may confirm or weaken their previous belief, and whichever it is, it is good. However, if after reflection you conclude that your inherited beliefs are incorrect, living based on these new beliefs is an authentic life, not living based on the previous ones. I want to say that the correct process is to live based on one's own understanding, and what matters is not the result or product of this process—whatever beliefs they may be—but rather that we must welcome any belief that accrues to us through this process. Many people, when they adopted an authentic life, found that their previous beliefs were correct; for example, when Ghazali doubted, after his doubt, most of his beliefs were confirmed, and the same for Pascal. But when Spinoza doubted, after his doubt, almost none of his previous beliefs were confirmed. So Spinoza, Pascal, and Ghazali lived authentic lives, and you and I may also find an authentic life, but what product we arrive at after undergoing the process of authentic life is not guaranteed in advance; your beliefs may be confirmed or they may not. In any case, it is not necessary that your beliefs not be confirmed after adopting an authentic life; rather, it is possible that all of them will be confirmed. The only difference between you now and before is that previously you lived with these beliefs because so-and-so had said them, but now you live with the same beliefs because you yourself have found them to be so. For example, until the second or third year of middle school, we say: the sum of the angles of a triangle is 180 degrees, and if someone asks us why, we say: because the male teacher or female teacher said so. Later, when a proof is presented for this matter, we still say the same thing, but if asked for the reason, we say: because a proof was presented to me in none of whose premises could I cast doubt. This means that if tomorrow that same female teacher or male teacher says: My statement that "the sum of the angles of a triangle is 180 degrees" was wrong, we reply: We believe in that proposition, even if you retract your statement; because a proof has been established for this matter, and my understanding tells me: the sum of the angles of a triangle is 180 degrees. Therefore, the difference between an authentic life and an inauthentic life lies in the process of acquiring beliefs, not in the beliefs themselves that emerge, and these beliefs that emerge may or may not be our previous beliefs. Thus, it seems that methodological doubt, in the sense of renewing and not being an imitator, is an important component of an authentic life, and if someone lives this way, they have peace and are happy and hopeful. So, whatever this process leads to, I am still happy; because I reckon to myself that, firstly, I have made an honest effort and have not intended to deceive myself or others. Secondly, I have truly striven and have arrived at this belief with seriousness and honesty, and because it is clear to me, I live based on it; and since I must not sacrifice my clear belief for things inherited from others that lack clarity, I act thus, and whatever comes, I am a winner, not a loser. I have said many times that if you live with beliefs accrued through an authentic life, if God exists, you have not lost; and if it turns out God does not exist, you still have not lost. You have a state that Wittgenstein described as: "The religious person is one who feels safe." If you live an authentic life, you find such peace of mind. Because if a God exists, how and with what reasoning could He oppose an authentic life? If a God and an afterlife existed, you would say: O God!من با كمال صداقت و جدیت به دنبال این رفتم كه ببینم عقیده درست و نادرست چیست، مقلّد و متعبد و همرنگ با جماعت و محبوبیت طلب نبودم و افكار عمومی برایم ارزش نداشت؛ خودم با كمال صداقت و جدیت به دنبال واقعیت رفتم و رسیدم به اینكه «الف ب است» حال اگر این «الف ب است» مطابق با واقع نیست از من چه انتظاری می‏توان داشت؟ كوتاهی كه نكرده‏ام! هیچ وقت نیست كه من این بحث را پیش بكشم و جمله جالب برتراندراسل را به خاطر نیاورم، كه اگر همین یك جمله را گفته بود می‏فهمیدم چقدر آدم حكیمی بوده است. برتراندراسل در اواخر عمرش در ۹۹ سالگی، مصاحبه‏ای با روزنامه گاردین داشت: خبرنگار از او پرسید: جناب پروفسور، شما ۹۹ سال است كه می‏گویید خدا و زندگی پس از مرگ وجود ندارد و عن قریب هم از دنیا می‏روید؛ حال اگر از دنیا رفتید و دیدید كه هم خدا هست و هم زندگی پس از مرگ، چه می‏كنید؟ برتراندراسل در جواب گفت: خانم خبرنگار، این خدایی كه شما می‏گویید وجود دارد، و من می‏گویم وجود ندارد، بالاخره عادل است یا خیر؟ خانم خبرنگار گفت: البته كه عادل است. برتراندراسل گفت: اگر عادل باشد هیچ مشكلی نیست. خانم خبرنگار: چرا؟! برتراندراسل گفت: چون اگر عادل باشد به او می‏گویم: خدایا! یا باید ادلّه فیلسوفانی را كه وجود تو را اثبات می‏كردند، قانع‏كننده‏تر می‏ساختی، یا ذهن مرا ساده‏لوحتر و زودباورتر از این، من كه نباید تاوان ضعف ادله آنها را بپردازم! اینكه ذهن من دیرباور است هم كه دست من نیست، چون خودت ذهن مرا درست كرده‏ای، وگرنه اگر من آدم ساده لوح و زودباور مثل مردم كوچه و بازار بودم این ادله ــ ولو قانع‏كننده نیستند ــ برای من هم قانع‏كننده می‏شدند. به نظر من این حرف بسیار درست است؛ چرا كه خدا از هر كسی بیش از وسعش نمی‏تواند بخواهد: «لایكَلِفُ الله نفساً إلاّ وُسْعَهَا»، و نه فقط خدا، كه هیچ عادلی هم نمی‏تواند بخواهد. این آیه یعنی «لایكلف عادل نفساً الّا وسعها». كسی كه زندگی اصیل دارد، به خدا اینگونه می‏گوید: من با كمال صداقت و جدّیت در زندگی عمل كردم. سراغ ادلّه رفتم و آنها را سنجیدم. فكر كردن هم جزء تجمّلات زندگی‏ام نبود ــ چون برای اكثر ما فكر كردن جزء تجمّلات زندگی است یعنی وقتی خسته می‏شویم و هیچ كار دیگری نداریم فكر می‏كنیم ــ حال اگر حرف حسابی هست، من تابع برهان قویترم. بنابراین به نظرم می‏آید كه اگر این نوع زندگی عاید شود، در واقع، زیان نكرده‏ایم؛ و عاید شدن این نوع زندگی به این است كه «مطالبه دلیل» كنیم. اینجا كانال نقب ما به معرفتشناسی، كه اصل بحث است معلوم می‏شود؛ یعنی اینكه ما برای هر عقیده‏ای باید مطالبه دلیل كنیم. البته شكی نیست حال كه بنا دارید مطالبه دلیل كنید نباید از كوچكترین امر زندگی شروع كنید، بلكه اول سراغ عقاید درست و مهم زندگیتان بروید. مثلاً، دیواری كوتاهتر از همسرتان پیدا نكرده‏اید، همین كه می‏گوید: این تلویزیون را آنجا بگذاریم، می‏گویید: دلیل بیاور! در حالی كه مشكل شما این نیست؛ مشكل شما آن انسانهایی هستند كه عقاید بزرگ و مهم را بر شما تحمیل كرده‏اند و شما هم بر آن اساس زندگی خود را تنظیم كرده‏اید. آیا ما كه برای خرید یك كیلو برنج، سراغ ده تا مغازه می‏رویم و مظنّه قیمت می‏كنیم، نباید برای درشت‏ترین و خطیرترین مسائل زندگی جاهای دیگری برویم و مظنّه قیمت كنیم؟ آیا واقعاً شده است كه یك كیلو پنیر را به صرف اینكه فلان مغازه به شما نزدیكتر است، از آنجا بخرید یا سراغ چند تا لبنیاتی می‏روید كه مبادا پنیر را گران بخرید. پس چگونه و با چه استدلالی بزرگترین عقایدتان را از دم دست‏ترین افراد گرفته‏اید؟! آیا به نظر شما مسخره نیست برای چیزی كه بیشترین ضررش هزار تومان است، هزار جا می‏رویم و ناخنك می‏زنیم ولی عقاید اساسی زندگیمان را از دم دست‏ترین مغازه می‏گیریم و می‏گوییم: خوب دم دست ما اینها بودند! بنابراین باید مطالبه دلیل كرد و مطالبه دلیل ما را به اینجا می‏كشاند كه بررسی كنیم و ببینیم اصلاً چه چیزی دلیل به حساب می‏آید؟ چه سخنی دلیل است و چه سخنی دلیل نیست؟ مثلاً تكرار مدعا دلیل نیست. تكرار مدّعا را كسانی دلیل می‏دانند كه اهل تبلیغات[۱۳] هستند. مثلاً می‏گویند: فقط سیب مثل سیب است. می‏پرسیم: چرا؟ می‏گویند: به دلیل اینكه فقط سیب مثل سیب است. درحالی كه اگر مدعا را صد بار هم تكرار كنند باز هم دلیلی نیاورده‏اند. همچنین باید دقت كرد دلیل امری، دلیل امر دیگر نیست. این توتولوژی و واضح است؛ اما گویی ما آن را قبول نداریم و گاهی در زندگی، دلیل یك امر را به عنوان دلیل امر دیگر قبول می‏كنیم. فرض كنید شما به من می‏گویید: ثابت كن كه «آب در صد درجه به جوش می‏آید». من به شما می‏گویم: من یك نگاه به ساعت می‏كنم و با نگاه من ساعت دیواری پودر می‏شود و پایین می‏ریزد. اگر این كار را كردم همه شما می‏گویید: اینكه فلانی می‏گفت «آب در صد درجه به جوش می‏آید» حرف درستی است چون آدمی كه با یك نگاه می‏تواند ساعت دیواری را پودر كند حرفش نادرست نیست. اما آیا این واقعاً دلیل است؟ یا مثلاً شما به من می‏گویید: اثبات كن زندگی پس از مرگ وجود دارد. من می‏گویم: من الان كوه دماوند را كه در شمال تهران است در جنوب قم می‏گذارم. اگر این كار را بكنم اكثر قریب به اتفاق مردم روی زمین می‏گویند: پس فلانی كه می‏گفت زندگی پس از مرگ وجود دارد درست می‏گفت؛ غافل از اینكه او با این كار اثبات كرد كه چشمش قدرتی فوق قدرت چشمهای دیگران دارد ولی اثبات نكرد كه زندگی پس از مرگ وجود دارد. همچنین اگر من به جای اینكه اثبات كنم این ماژیك خوب نمی‏نویسد، آن را تبدیل به خرگوش كنم هنوز اثبات نكرده‏ام كه این ماژیك خوب نمی‏نویسد، چون «این ماژیك خوب نمی‏نویسد» دلیل دیگری می‏خواهد. به عبارت دیگر، همان‏طور كه در بحث وجودشناسی به سنخیت علت و معلول قائلیم، در بخش معرفتشناسی هم باید به سنخیت دلیل و مدلول قائل باشیم. دلیل باید با مدلول متناسب باشد، همان‏طور كه در بحث وجودشناسی علت باید با معلولش سنخیت داشته باشد. همان‏طور كه هر چیزی علت هر چیزی نمی‏شود، هر دلیلی هم دلیل هر مدعایی نمی‏شود. بنابراین باید از هر كسی دلیل ادعایش را بخواهیم و اگر هر دلیل دیگری آورد بگوییم: همه اینها سر جای خودش محفوظ، دلیل مدعای اصلی‏ات چیست؟ مطلب دیگری كه باید به آن توجه كرد این است كه دلیلیت یك دلیل امری نسبی است و نمی‏شود بگویند كه این دلیل صدرای شیرازی را قانع كرده است، تو با این عقل كلّه گنجشكی چه می‏گویی؟ نباید فكر كرد كه اگر دلیلی ابن سینا را قانع كرد مرا هم باید قانع كند، و اگر مرا قانع نكرد حتماً ذهن من یك خللی دارد یا حتماً مغز من خوب كار نمی‏كند؛ بلكه ممكن است چیزی برای شما دلیل قانع‏كننده باشد، ولی برای من قانع‏كننده نباشد یا بالعكس. قانع‏كنندگی دلیل، كاملاً بسته به ذهن مخاطبی است كه دلیل برایش اقامه می‏شود و نباید گفت، این دلیل را فلان فیلسوف هم نتوانسته رد كند، چرا كه به من ربطی ندارد و به نظر من در یك، دو یا هشت تا از مقدمات آن می‏توان تشكیك كرد. من بارها گفته‏ام ــ چون از حقایقی است كه همیشه باید گفت، چرا كه بعد از شنیدن این حقایق دوباره خوابمان می‏برد و باز هم باید كسی آن را متذكر شود ــ كه هیچ‏گاه دكّه خودتان را به خاطر سوپر ماركت دیگران تعطیل نكنید. اگر ابن سینا انسان بزرگی بوده است و سوپر ماركت عظیم فكری ـ فرهنگی داشته است، خوب داشته باشد؛ ما هم زیر این راه پله‏ها یك دكّه‏ای داریم، چهار تا قوطی بغل هم گذاشته‏ایم و مقداری هم نخود و لوبیا در آنها ریخته‏ایم. ما نباید در این دكّه را ببندیم. البته نمی‏گوییم كه ابن سینا سوپر ماركت خود را ببندد ولی شاید كسی جنس مورد نظر خود را در سوپر ماركت او پیدا نكرد و از ما خرید. البته انتظار نداریم كه همه عالم و آدم سراغ دكّه ما بیایند چرا كه تا ابن سینا هست، كسی سراغ ما نمی‏آید، ولی بالاخره اگر كسی هم آمد دكّه ما باز است. بنابراین هر وقت كه دكّه خودتان را به خاطر اینكه كنار شما یك سوپر ماركت باز شده، بستید زندگی عاریتی دارید نه زندگی اصیل. مگر همین فلاسفه بزرگ ما نیستند كه یكی از ادله‏هایی كه برای زندگی پس از مرگ آورده‏ýاند چنین است: بسیاری از افرادی كه می‏میرند پس از مرگشان به خواب نزدیكانشان می‏آیند و گاهی چیزهایی مطابق با واقع هم می‏گویند و پرده از اسراری برمی‏دارند. بعد می‏گویند: خوب، اینكه معلوم است بدنش پوسیده است. بنابراین مشخص می‏شود كه روحی داشته كه آن روح به خواب دیگری آمده است. می‏دانید مؤدای این دلیل چیست؟ این است كه تصویری به خواب شخصx آمده است و از نظر شخصx این تصویر شبیه‏ترین تصویر به y است پس با y مساوی است. این استدلال را هیچ احدی نمی‏تواند قبول كند. این معادله كه «تصویری به خواب x می‏آید و از نظر x شبیه‏ترین تصویر به تصویرy است مساوی است با y» مورد قبول هیچ ریاضیدانی نیست، ولی به هر حال ابن سینا آن را پذیرفته است. حالا آیا به دلیل اینكه اگر من تا آخر عمر هم جدّ و جهد كنم ممكن است یك صدم عظمت فكری ابن سینا را پیدا نكنم باید دكّه‏ام را ببندم؟ و تازه این حرف ابن سیناست، چه برسد به فیلسوفان طراز ده و بیست و پنجاه. وقتی ما درباره ابن سینا چنین می‏گوییم شما چه انتظاری دارید كه حرف فیلسوف طراز ده را قبول كنیم؟ گالیله جمله بسیار عالی‏ای دارد. او می‏گفت: كشیشان (نه روحانیون) از طرفی می‏گویند: بزرگترین نعمتی كه خدا به شما داده، عقل است؛ و از طرف دیگر می‏گویند هر مسأله‏ای برای شما پیش آمد و خواستید در آن تصمیم‏گیری كنید بیایید و از ما كشیشان بپرسید!

It is like someone giving you a watch as a gift with a thousand entreaties, then saying: but whenever you want to know the time, you must ask me and not look at your watch. I will tell you the time, and I say: then this watch is nothing but a burden to me. What use is a watch that I can never look at to tell the time? Now you also say: the greatest blessing God has given you is reason, but come and ask us about everything! Therefore, this reason is only a weight upon us. Is this logical, and can it be considered a blessing?” Therefore, we must keep our shop open and say to everyone: state your reason so that I can see whether I can accept what you say or not. In that case, we have an authentic life; but as soon as we say: I accept because you are one of the greats, because public opinion says so, because I want to conform to the crowd, because my popularity will be preserved, because people’s approval will be preserved, because you are my father and mother, etc., you no longer have an authentic life. Let me also say that anyone who has said one must obey one’s father and mother does not have an authentic life. Of course, there is no doubt about the correctness of respecting one’s father and mother, but respect is different from obedience. Why should one obey one’s father and mother at all? Simply because two people caused me to come into the world, I must obey them? Is that a reason! In the Qur’an, it is reported from a group who say: “Indeed, we found our fathers upon a community, and indeed, we are guided upon their traces” [Zukhruf: 22]. Then the Qur’an says: “Even if their fathers understood nothing?” [Al-Baqarah: 170]. So how is it that their fathers understood nothing, but our fathers are not like that? We have many such forefathers and ancestors, from whom, because they are among the greats and so on, we must take heed, and therefore we do not have an authentic life. The first sign that we do not have an authentic life is that we are neither joyful, nor hopeful, nor at peace. Having an authentic life is necessary for the two reasons I will mention: 1) If you pay attention to your inner self and want to have a flourishing inner self, there is no way but this. Of course, test this yourself and do not accept it simply because I say so or because the mystics have understood this point. 2) The vast majority of our social problems are due to the fact that we are idol worshippers and unpaid laborers for the opinions and thoughts of others, and they organize our lives! Thus, we are doubly in need of an authentic life, because human beings who have an authentic life both benefit themselves and, to the extent that society is influenced by them, benefit from them. O God, make the end of the affair such That You are pleased and we are saved.

.

---

.

Endnotes

[۱] . vicarious [۲] . authentic [۳] . gossip [۴]. Heidegger, under the influence of Socrates, employs the term unexamined. [۵]. ambiguity [۶]. Mutilation occurs when I replace a belief that I myself wanted to hold with a belief that you want me to hold. Concealment occurs when I preserve my integrated soul but do not let you become aware of my true belief. [۷]. principle of social proof [۸]. selfchallenging [۹]. Depending on whether we take "min dūn" to mean "other than" or "in addition to"; as it carries both meanings in the Arabic language. [۱۰]. Etymologists [۱۱] . rationalization [۱۲] . dogmatistic [۱۳] . propaganda

.

---

.

The Authentic Life and the Demand for Reason

An article by Mostafa Malekian

Pazhuheshnameh-ye Matin, Summer and Autumn 2002 - No. 15 and 16 - (35 pages - from 229 to 263)

.

---

.