محمد مجتهد شبستری

محمد مجتهد شبستری، زادهٔ ۱۳۱۵ در شبستر، فقیه، الهی‌دان، پژوهشگر علوم قرآنی و استاد بازنشسته دانشگاه تهران است. او در سال ۱۳۳۰ وارد حوزه علمیه قم شد و حدود هجده سال در حوزه‌های فقه، اصول، فلسفه، کلام و تفسیر قرآن تحصیل و پژوهش کرد. در سال‌های پایانی حضورش در قم، در فعالیت‌های فکری و مطبوعاتی دینی نیز مشارکت داشت.

شبستری از سال ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۷ مدیریت مرکز اسلامی هامبورگ را بر عهده داشت. اقامت در آلمان برای او فرصتی فراهم کرد تا با فلسفه جدید، الهیات مسیحی، گفت‌وگوی ادیان و مباحث نوین هرمنوتیک از نزدیک آشنا شود. پس از بازگشت به ایران، مدتی در سیاست حضور داشت و نماینده دوره نخست مجلس شورای اسلامی بود، اما بعد از آن عمدتاً به کار دانشگاهی، پژوهش و تدریس پرداخت.

او در دانشکده الهیات دانشگاه تهران در حوزه‌های کلام تطبیقی، تاریخ ادیان و عرفان تطبیقی تدریس کرد و به مرتبه استادی رسید. شبستری از چهره‌های اثرگذار در ورود مباحث هرمنوتیک به الهیات و دین‌پژوهی معاصر ایران است.

محور اصلی اندیشه شبستری تفسیر دین در جهان جدید، هرمنوتیک متون دینی، نسبت ایمان و آزادی، حقوق بشر، امکان قرائت انسانی از دین و نقد قرائت رسمی و فقه‌محور از دینداری است. او کوشیده فهم دینی را از سطح حکم فقهی فراتر ببرد و آن را در پیوند با تجربه انسانی، تاریخ، زبان و تفسیر بررسی کند.

نظریه «قرائت نبوی از جهان» از بحث‌برانگیزترین دیدگاه‌های اوست. در این نظریه، شبستری قرآن را در نسبت با تجربه نبوی، زبان تاریخی و تفسیر توحیدی پیامبر از جهان توضیح می‌دهد. همین رویکرد، موافقت‌ها و نقدهای فراوانی در فضای الهیاتی ایران برانگیخته است.