زندگی و اندیشه
خواجه نصیرالدین طوسی، زاده ۵۹۷ قمری در طوس و درگذشته ۶۷۲ قمری در بغداد، فیلسوف، متکلم، ریاضی‌دان، منجم و از بزرگ‌ترین دانشمندان ایرانی جهان اسلام است. او در فلسفه، اخلاق، منطق، کلام، ریاضیات و نجوم آثاری ماندگار نوشت و با تأسیس و سامان‌دهی رصدخانه مراغه نقشی مهم در تاریخ علم ایفا کرد. آثار او، به‌ویژه «اخلاق ناصری» و «تجریدالاعتقاد»، در سنت فلسفی و کلامی ایران و جهان اسلام اثرگذار بوده‌اند.
خواجه نصیرالدین محمد بن محمد طوسی در سال ۵۹۷ قمری در طوس به دنیا آمد و در سال ۶۷۲ قمری در بغداد درگذشت. او از جامع‌ترین چهره‌های علمی و فلسفی ایران در سده هفتم قمری بود و در حوزه‌هایی چون فلسفه، کلام، منطق، اخلاق، ریاضیات، هندسه، نجوم و هیئت آثار مهمی پدید آورد.
طوسی در فلسفه و کلام کوشید میراث فلسفه مشایی، به‌ویژه سنت ابن‌سینا، را با مباحث کلامی و الهیاتی پیوند دهد. کتاب «تجریدالاعتقاد» او از مهم‌ترین متن‌های کلامی شیعه شد و قرن‌ها موضوع شرح و حاشیه قرار گرفت. در اخلاق نیز «اخلاق ناصری» از برجسته‌ترین آثار فارسی در فلسفه اخلاق و تدبیر منزل و سیاست مدن به شمار می‌آید و ترکیبی از میراث یونانی، اسلامی و ایرانی را عرضه می‌کند.
در تاریخ علم، نام خواجه نصیر با رصدخانه مراغه پیوندی جدی دارد. او در این مرکز علمی، گروهی از دانشمندان را گرد آورد و زمینه تدوین آثاری در نجوم و ریاضیات را فراهم کرد. اثر معروف او «زیج ایلخانی» و پژوهش‌هایش در هیئت و هندسه نشان‌دهنده جایگاه او در تحول دانش نجوم در دوره اسلامی است.
اهمیت طوسی در جامعیت علمی و توان او در پیوند دادن شاخه‌های مختلف معرفت است. او فیلسوفی بود که به اخلاق و سیاست مدنی می‌اندیشید، متکلمی بود که از ابزارهای دقیق فلسفی بهره می‌گرفت، و دانشمندی بود که در ریاضیات و نجوم دستاوردهای ماندگار داشت. از این رو، خواجه نصیرالدین طوسی یکی از ستون‌های اصلی سنت عقلی و علمی ایران و جهان اسلام به شمار می‌رود.