سقراط

سقراط، زاده حدود ۴۷۰ و درگذشته ۳۹۹ پیش از میلاد، فیلسوف آتنی و از بنیان‌گذاران فلسفه غرب بود. او را معمولاً نخستین فیلسوف بزرگ اخلاق در سنت غربی می‌دانند؛ متفکری که به جای تمرکز بر طبیعت و کیهان، پرسش از انسان، فضیلت، عدالت، دانایی و شیوه درست زندگی را در مرکز فلسفه قرار داد.

سقراط در آتن زندگی می‌کرد و برخلاف بسیاری از متفکران، نوشته‌ای از خود برجای نگذاشت. او فلسفه را در گفت‌وگو و پرسش‌وپاسخ زنده می‌کرد و با شیوه‌ای که بعدها «روش سقراطی» نام گرفت، باورهای رایج را به پرسش می‌کشید. هدف او این نبود که پاسخ‌های آماده بدهد، بلکه می‌خواست مخاطب را به آگاهی از نادانی خود و جست‌وجوی حقیقت برساند.

اندیشه سقراط بیشتر از راه آثار افلاطون، گزنفون و آریستوفان به ما رسیده است. دانشنامه فلسفه استنفورد نیز این سه را از منابع اصلی شناخت سقراط می‌داند. از همین‌جا مسئله‌ای به نام «مسئله سقراطی» پدید آمده است؛ یعنی این پرسش که سقراط تاریخی تا چه اندازه با تصویری که شاگردان و نویسندگان از او ساخته‌اند، یکی است.

اهمیت فرهنگی سقراط در این است که فلسفه را به گفت‌وگویی درباره زندگی بدل کرد. او با پرسش‌هایی ساده اما بنیادین، مانند «عدالت چیست؟»، «فضیلت چیست؟» و «زندگی خوب چگونه است؟»، سنتی را آغاز کرد که افلاطون و ارسطو آن را ادامه دادند و تا امروز در فلسفه، آموزش، اخلاق و گفت‌وگوی انتقادی زنده مانده است.

سقراط اثری مکتوب از خود برجای نگذاشته است؛ بنابراین به جای کتاب‌شناسی آثار مستقیم، باید از منابعی نام برد که تصویر و اندیشه او را به ما منتقل کرده‌اند: