سهروردی

شهاب‌الدین یحیی بن حبش سهروردی، مشهور به شیخ اشراق، شیخ مقتول و شیخ شهید، در سال ۵۴۹ قمری در سهرورد زنجان زاده شد و در سال ۵۸۷ قمری در حلب درگذشت. او فیلسوف، عارف، متکلم، فقیه و بنیان‌گذار حکمت اشراق است؛ مکتبی که در برابر فلسفه مشائیِ ارسطویی شکل گرفت و عقل فلسفی را با شهود، اشراق و تجربه معنوی پیوند داد.

سهروردی تحصیلات مقدماتی خود را در مراغه نزد مجدالدین جیلی، استاد فخر رازی، آغاز کرد و سپس در اصفهان نزد ظهیرالدین قاری به تکمیل علوم فلسفی و دینی پرداخت. پس از آن به سفرهای طولانی در ایران، آناتولی و شام رفت و با مشایخ صوفیه دیدار کرد. در حلب به دربار ملک ظاهر، فرزند صلاح‌الدین ایوبی، راه یافت و مورد توجه او قرار گرفت، اما مخالفت فقیهان و متکلمان با دیدگاه‌های فلسفی و باطنی‌اش سرانجام به زندانی شدن و مرگ او انجامید. سهروردی هنگام مرگ حدود ۳۸ سال داشت.

اندیشه سهروردی بر حکمت اشراق استوار است؛ حکمتی که نور را اصل بنیادین هستی می‌داند و مراتب وجود را بر پایه شدت و ضعف نور توضیح می‌دهد. در فلسفه او «نورالانوار» مبدأ هستی است و همه موجودات به اندازه بهره خود از نور، مرتبه وجودی دارند.

سهروردی هم به عقل فلسفی اهمیت می‌دهد و هم به کشف و شهود. از این جهت، حکمت او نه صرفاً فلسفه مشائی است و نه صرفاً عرفان، بلکه کوششی است برای ترکیب برهان، شهود، حکمت افلاطونی، عرفان اسلامی و عناصر حکمت ایران باستان. او در منطق نیز دیدگاه‌هایی تازه مطرح کرد و در سیاست، به نقش «حکیم الهی» و حاکم دانا توجه داشت.