اندیشهفلسفهخردگفتگوحکمتمعناپرسشفرهنگ
Religion
Mohammad Reza Jalaeipour's essay “The Next Stage of Religious Intellectualism”
In *The Ethics of Theology*, Fanāei merges traditional jurisprudence with moral philosophy to offer a constructive vision of “religion within the bounds of ethics.” Jalaeipour sees the book as inaugurating a new phase in religious intellectualism—an ethical religious revival that moves beyond critique of the official reading.
I took a pre-publication copy of Dr. Abolghasem Fanaei's book “The Ethics of Religious Studies” to one of Iran's most prominent intellectuals and said that, in my opinion, it is the best book of recent years in the tradition of “religious new-thinking.” Despite not being one for exaggeration or flattery, after reading the book he said: “I believe it is the richest book in the tradition of ‘religious new-thinking’ in all the post-revolution years, and the most reason-friendly model for defending religion and ethically critiquing official religion.” I gave another copy to a distinguished, learned, and thoughtful reformist figure, who later said that among the more than 100 brilliant books he had the time and prison solitude to study, this very book seemed to him the most substantial and illuminating. Every academic, intellectual, and seminarian I have seen who managed to read the book before publication, regardless of their agreement or disagreement with its central claims, has found it a vibrant and path-breaking work. What accounts for this level of reception and attention from specialists, without any publicity, even before a publication license has been issued?
Since there is no room for elaboration in this short piece written on the margins of Mehrānāmeh's interview with Abolghasem Fanaei, I will merely, in response to the above question and with utmost brevity, point to a few points: Abolghasem Fanaei, who in his previous book—“Religion in the Scales of Ethics”—offered a detailed and reasoned defense of the various aspects of “the independence of ethics from religion” and the theory of “the primacy of ethics over religion,” does not limit himself to a negative, ethical critique of traditional jurisprudence. In “The Ethics of Religious Studies,” he takes a step forward and unveils the foundation and pillars of his positive project of “religion within the framework of ethics.” In such a way that, for the first time in the tradition of religious new-thinking, one can see the sprouts of an “alternative principles of jurisprudence” in this work. Seventeen years of seminary study and Islamic research in the Qom Seminary up to the level of ijtihad, fifteen years of study and research in moral philosophy in England, a combined familiarity with “traditional jurisprudence” and modern “philosophy of jurisprudence and ethics,” mastery over the tradition of “religious new-thinking” in Iran and the world, as well as the refined language of his detailed and specific critiques of the views of prominent intellectuals and seminarians on the relationship between religion and ethics, lead to a greater influence of the book's content on religious intellectuals, modernist believers, and traditional seminarians (as evidenced by the fact that even before the work's publication, circles of seminary students, learned scholars, philosophy students, and new-thinking believers have engaged in its careful study and critique).
The unambiguous, clear, and uncomplicated language, and the logical rigor of the arguments and discussions, along with the dozens of path-breaking theories and insightful points raised in the book, are also among the fruits of Fanaei's training within the tradition of analytic philosophy and discursive jurisprudence. Like Mostafa Malekian and Arash Naraghi, and unlike other prominent religious intellectuals, Fanaei sets his point of departure in the critique of the official and well-known reading of religion and jurisprudence not in epistemology and political thought, but in “ethics” and the “philosophy of jurisprudence and ethics.” He is perhaps the only figure in the history of “religious intellectualism/jurisprudential new-thinking” who is both a jurist, a moral philosopher, and a defender of the rationality of “religious explanation”; a “religious” explanation, of course, that does not replace “ethical,” “philosophical,” and “scientific” explanations and is compatible with them, while at the same time being irreducible to any of them. This religious explanation, in Fanaei's view, is defensible in its own right and within the framework of ethics, relying on the individual's religious experience or on the religious experience of the prophets, and is considered a requisite for the flourishing of inner and otherworldly life.
Most of the noteworthy criticisms of official religion are either directed at those “rulings” of traditional jurisprudence that are “unethical” or concern “beliefs” that are not based on a reason-friendly “ethics of belief.” According to the model defended by Abolghasem Fanaei, this category of “unethical” rulings and beliefs are in fact fundamentally not “religious,” and as a result, the “religion within the framework of ethics” he proposes, which is purified of unethical beliefs and rulings, is far more resilient against intra-religious and extra-religious critique. In his view, God has two sets of commands: “ethical commands,” which are discovered by reason independent of religion, and “jurisprudential commands,” which the Prophet conveys by relying on revelation and his inner mastery, and which fall within the framework of ethics.
Fanaei’s aversion to fame, his humility, thirty years of full-time engagement in study and research, his relative silence, his low profile in the public sphere, his lengthy writing in his available articles, the sheer volume of this book, its lack of official publication, and the continued wait for a distribution permit have led to his views remaining relatively unknown. However, the richness of this work and his forthcoming books, along with the problem-solving and convincing nature of his answers to many of the questions of modernist believers, is such that, after publication, it will be taken seriously by Iranian and non-Iranian thinkers without any promotion, will gradually be read more, and its importance and influence on the tradition of Islamic reformism will increase. “Religious intellectualism” and “modernist and ethical jurisprudence” have had the fortune to be enriched by the thoughts and works of Fanaei and a new generation of profound and unassuming thinkers who are simultaneously familiar with traditional religion and modern ethical thought. These ideas herald the beginning of the next stage in the evolution of the “religious intellectualism” tradition in defense of a more ethical/just, more spiritual, and more rational religion within the theoretical project of “Religion within the Bounds of Ethics.” In this stage, religious intellectualism does not suffice with delegitimizing the official reading of religion but, in a positive manner, by extracting and culturally translating the spiritual/religious teachings of the Prophet and separating them from the culture, law, customs, and ethics of the Prophet’s era, it engages in proposing, disseminating, reviving, and reforming an “ethical religion” that is both emancipatory and compatible with human epistemic, social, political, and ethical achievements, and also enriches and deepens the spiritual experiences of its followers.
.
.
The Next Stage of Religious Intellectualism
Mohammad Reza Jalaeipour
Mehrnameh – Issue 17 – Azar 1390
.
.
Discussion16 comments
این هدف که جهان را بر اساس مکانیکیس، طبیعت انگاری، فرآیند کور خودکار، نگاه دموکریتس ای، ووو تبیین کنیم هزاران قریب به سه هزار سال پروژه شکست خورده اما به سبب تشکیل institutionalize شدن دانشگاه برآمده از seminaryهایی که در حدود 1200میلادی عقلانیت را با ارسطو گرایی یکی می دانستند و سپس اعتبار استدلال به ظاهر مستقل و صرفا عقلی اما گرفتار نگاه طبیعت گرایی بعنوان مبنای متافیزیکی و غیر تجربی و عقلانی پراکسیس فلسفه م علم سبب شد راسیونالیسم و سپس تجربه گرایی مطلق جایگاه عقل، تجربه و دانش را تمام و کمال در آموزش، تحقیق علمی، تفکر و استدلال فلسفی monoplize کند. نتیجه این شد که فضای غالب این شد که اگر می خواستند علمی فکر کنند اگر می خواستند عقلانی بیاندیشند باید ملازم با طبیعت انگاری شوند و الا غیر عقلانی و غیر علمی کار کرده بودند. حال اعتبار دانشگاهی و شیرینی کسب شهرت، و همچنین توسل به مرجعیت خدشه ناپذیر نگاه یونانی و بعد از آن غرب بطور کلی بعلت اعتبار دانشگاه های غرب و پیشرفت های فن آوری سبب شد که این پیشرفت که در حوزه صنعت، فن آوری و علوم تجربی حاصل شده بود به نهاد دانشگاه منتق شده و به علوم انسانی نیز منتقل شود. حال فرآیند تایید ، انتخاب استاد، متافیزیک موجود در پس مواضع علمی فلسفی، و ارزش های غیر قابل تغییر (که برخی پست مدرنیست ها و irationalistها انها را تا حدی معرفی کرده اند) نیز پذیرش و اعتبار یافتند. در شرق نیز دانشگاهی برای سخن علمی گفتن و درک فلسفه و کسب اعتبار از همین نهادها و همین متافیزیک بایست سخن می گفت. قطعا آنها که می گویند روشنفکری با دین ناسازگار است درست می گویند . دین خود نگاهی و تبیینی متفاوت است که متافیزیک ، منطق، عقلانیت، و تجربه گرایی و حتی در افرادی مانند اوی سینا طبیعت گرایی متفاوت خود را دارد. اما این باور که اندیشه و عقلانیت در عقل و تجربه یونانی و اخلاف آن است فعالیتی شکست خورده هزاران مرتبه است. دکتر سروش و پیش از او دکتر شریعتی نیز بواسطه مرجعیت اندیشه غربی بر این اسا که اگر می خواهی فکر کنی بایست ارسطو، اگوستین، کانت، لاک بخوانی اندیشه و نگاه دین را مشروط به پذیرش نگاه و سنت یونانی می دانستند و در ک می کردند. دیدیم که در حالی که یک طلبه ساده ساختار محصول غرب را در ایران به زیر کشید چگونه از منطق دین گفت و حکومت devine order را پیاده کرد. و شاهد هستیم که تمامی مردم و دانگاهی و نظامی را جذب خود کرد و قدرت غرب را مقهور منطق بیان خود کرد. روشنفکری دینی این روشنفکری است که ناموفق است نه دین. روشنفکری نسخه شبه غربی تفکری است که در خود زادگاه قادر به حل مسئله نبوده است چگونه می تواند در شرق حل مسآله کند؟در ست است که روشنفکری دینی موضعی منسجم نیست اما در روشنفکری دینی این روشنفکری است که عقلانی نیست نه دین. دین ندای وجدان و حاصل عقل است
اقای امیر2 تا زمانیکه طرف مقابل من احترام وادب گفت وگو را رعایت نماید من هم مطمئنا ومتقابلا مراعات خواهم کرد روشنفکری دینی بیشتر سمت وسوی عقیدتی دارد تا سیاسی البته گاهی موضعگیری سیاسی هم میکند ولی اینکه مستقیم وبصورت عملیاتی ودرهمه ی مواقع بخواهند ورود کنند اینطور نیست روشنفکری دینی بیشتر دنبال تغییرات زیر بنایی دین ونوع نگاه به دین است که البته با نگاه حاکم به دین همخوانی ندارد من اگر به شما گفتم شما اشکالی نسبت به روشنفکری دینی دارید بیان کنید اشکال عقیدتی مد نظرم بود نه اینکه مثلا چرا از فلانی حمایت نکردند شما وقتیکه میگویید ر وشنفکری دینی مرده است باید بتوانید اشکال اساسی عقیدتی بر انها وارد نمایید نه موضعگیری سیاسی روشنفکران دینی با گروه اصلاحطلبان متفاوتند گرچه بعضا اصلاح طلبان از انها حمایت هم میکنند ولی اصلاحطلبان در درون نظام هستند در قدرت هستند بنای حرکتشان سیاسی است ولی روشنفکران دینی درقدرت نیستند بنای حرکتشان عقیدتی است روشنفکران دینی معتقد به ولایت فقیه نیستند وبه دنبال حکومتی دموکراتیک هستند وکانال عبوری انرا از راه تغییر در نگرش نسبت به دین میدانند ولی اصلاحطلبان حکومت ولایت فقیه را قبول دارند ودر درون همین نظام قصد اصلاح دارند ایندو با هم یکی نیستند دکتر سروش واستاد ملکیان واستاد مجتهد شبستری اگر سودای قدرت داشتند میتوانستند بسیار موقعیت بهتری داشته باشند نه اینکه اخراجی دانشگاهها باشند پروزه روشنفکری دینی را با اصلاح طلبان یکی نپندارید
آقای حجت جانان 1. من منم اقای امیر دیگر هم خودش می داند. اتفاقا نوع و شکل ادبیاتمان هم شبیه به هم نیست. 2. شما قدری باید از پوسته عصبیت و عصبانیت بیرون بیایید. من آن افراد را مرده ننامیدم بلکه روشنفکری دینی را چنین نامیدم. بحمدالله آنها تن درست و در عافیت کامل بوده و هستند. عمرشان دراز باد انشاالله. به نظر نمی رسد شما چندان اهل دلیل باشید بیشتر رگهای گردنتان به حجت قوی را در شما مشاهده میکنم. 3. تا زمانی که ادب گفت و گو رعایت شود، حفظ حرمت افراد شود، ایده ها می توانند مورد نقد واقع شوند. ایده ها مقدس نیستند. 4. در مورد آن دیگران هم خیلی خیلی روشن است یا شما نمی دانی یا خودتان را به ندانم زدید. مثالی عرض کنم: همین آقای جلائی پور نویسنده مقاله، خوب جوان محترم و با ذوق. در غائله 88 کردندنش یک نخبه ای و گفتیم از این وضع نجات یابد. اما آیا اصلاح طلبان امثال پدر همین آقا از نابغه ای مثل امید کوکبی حمایتی کردند. روشنفکری دینی در سحابی شناور است که اصلاح طلبان، عموما از آن حمایت می کنند. یک وجه آن قدرت است. نمیدانی بدان. روشنفکر دینی اراده معطوف به قدرت دارد. نه آن سه اسم را می گویم. ولی دنباله روهایشان بسیاری اینگونه اند. لشکری بزرگ از سربازان سنگین اسلحه و سبک اسلحه به دنبال آنها با ادبیات آنها اما با اراده معطوف به قدرت در حرکت بودندو ما غلط کردیم و صلح پنداشتیم. شیوه چشمش طریق جنگ داشت و دارد.
خوب شما ان نقدهای به قول شما متوسط خلجی را طرح نموده پاسخ دهید ان دیگران کیستند که حق سخن گفتن ندارند شما سخن انان را درحد توان بگویید شما اگر نقدی به روشنفکری دینی دارید که گمان میکنید حرف جدی برای گفتن ندارند نقدتان را ارائه دهید ادعا نکنید ابتدا استدلال کنید بعد رجز خوانی نمایید
جناب دکتر فنایی را مجری برنامه پرگار به اتفاق گروهی دانشجو و نویسنده دعوت کرده بود. البته ممکن است به دلیل وضعیت آن جلسه جناب فنایی چنان که باید نتوانست از دیدگاه هایش دفاع کند. ولی هر کس که آن برنامه پرگار را دیده باشد یحتمل به این نتیجه برسد که دفاع فنایی بس ضعیف بود از آنچه که می خواست از آن دفاع کند. تنها باور من نیست با دوستان دیگرم هم در این باب گفت و گو کرده ام. بگذریم. صدانت میتواند لینک آن برنامه را روی سایتش بگذارد اگر صلاح دانست. در آن برنامه سیاسیون هم بودند مثل مهدی خلجی. من انتظار نداشتم که فنایی پاسخ نقدهای متوسط خلجی را هم نتواند بدهد. شاید نیاز به کسی که سخنورتر باشد بود. اما به نظرم در فضایی که دیگران نمی توانند بنویسند گروهی خیلی خاص از متفکران را آزاد بگذاریم که بنویسند و سخنرانی کنند در حالیکه آن دیگران حق سخن گفتن ندارند باعث شده که گمان کنیم روشنفکری دینی حرفهای جدی برای گفتن دارد. شاید هم داشته باشد ولی این را در یک فضای آزاد نقد و گفت و گو می شود فهمید. شخصا گمان نمی کنم که نظام فکری این دوستان آنقدر منسجم باشد که تاب نقدهای جدی را بیاورد.
دوست جان دست کم ادب گفت و گو را نیک آموخته ام که به طرف گفت و گو هر چه قدر هم با او مخالف باشم اهانت نورزم و جسارت نکنم. این بزرگترین کیمیای فرهنگ است که مدتهاست به دست فراموشی سپرده شده. همین دوستان که نامشان را بردم به جز یکیشان که نامه های تند و تیز معروفی مینویسد همه اهل مدارا دوستی عشق و انسانیت هستند. شما نیز این بزرگترین شرط گفت و گو را اگر رعایت کنید بهتر است. در ضمن من با آثار این بزرگان آشنا هستم. آنها را عمیقا خوانده ام اما در این مجال تنگ نمی توانم دلیل بیاورم. مقاله که نمی نویسم. دارم کامنت میگذارم جانان جان. فدایی ات.
دوست عزیز اقای امیر2 شما بانام امیر وبه سبک ایشان کامنت گذاشتید از انجا که ایشان دراین سایت شناخته شده هستند وفقط به قصد تخریب ورود میکنند تا شلوغکاری نموده نگذارند که کلام به ثمر بنشیند وشما هم نشانه ای که باایشان تفاوت دارید وفرد دیگری هستید نگذاشته بودید با ایشان اشتباه گرفته شدید شما هم اگر با اثار این بزرگان اشنا هستید واشکالی دران میبینید همین جا هم میتوانید چند تای انرا طرح نمایید نمیشود بیایید ادعا کنید واین بزرگان را مرده بپندارید!و تمام بعد هم ادعا کنید که ادب گفت وگو را نیک اموخته اید !چطور نیک اموخته اید که درمورد این بزرگان رسم ادب را بجا نمیاورید شما ادعای دوستی وعشق ورزی دارید ولی درواقع توهین میکنید وخنجر میزنید انهم بدون انکه مشخصا ایرادی را طرح کرده باشید
خوب دانش های زنده هم که ناکارمدی ،توهمش ، تبختر ساده لوحانه اش مشخص شد. د حالی که این فقط برای دانشگاهی ای مشخص نشده که حقوقش و حق تالیفش را می خواهد حفظ کند. حالا که فهمیدیم چقدر علم مدعی و پر تکبر ناتوان است شاید کمی متوجه معنای تعصب ساینتیستی بشویم. شاید فرصتی برای شک کردن به اتوریته عقلانیت affected غربی بشویم. در ضمن چرا سروش و شبستری و ملکیان؟ اینها روشنفکر دینی اند؟
خودت اسم این بزرگان را در ارتباط با روشنفکری دینی اوردی و گفتی که عاشق اینها بودی ! البته من گمان نمیکنم شما هیچ اشنایی با ارای این بزرگان داشته باشی
این افکار پوسیده شماست که مرده است روشنفکری دینی خدمات شایانی در حوزه اندیشه انجام داده وکماکان به راه خویش ادامه میدهد امکان ندارد تو عاشق سروش وملکیان ومجتهد شبستری بوده باشی امکان ندارد با دیدگاه این بزرگان اشنا باشی وبعد اینطور خودفروخته وهوچی گر وبی محتوا باشی دریغ از جمله ای مستدل واندیشمندانه .
سلام لطفا با لحنی بهتر کامنت بگذارید.
بخشی از بهترین دوران زندگیم مصادف شد با نواندیشی دینی، بعد روی کار آمدن خاتمی، مجله کیان، روشنفکران دینی ریز و درشت. قصد توهین به هیچوجه ندارم. من روزگاری عاشق سروش، مجتهد شبستری، ملکیان بودم. این ها را هنوز هم دوست دارم. اما واقعا احساس میکنم این چاه به چشمه ای نمی رسد. نیاز مبرم ما نیست. ما را به منزل بهتری هدایت نمی کند. بگذاریم این بحث ها در دالانهای تنگ بخش های الهیات و کلام طنین انداز شوند. کتب فاضلانه درباره اشان نوشته و خوانده شود. ولی اینها مرده اند، داشهائی مرده و کم طاقت، راهی بر ما نمی گشایند.
سلام به گمانم عمر این نوع تفکر به پایان رسیده؛ از مد افتاده و کهنه شده؛ مطالعاتی از این دست به همان اندازه مهم اند که مظالعه بعضی از عارفان قرن سیزدهم میلادی در اندلس. مرده است. توان ندارد به ادم امروزی چیزی دهد که زنده اش کند، بیدارش کند. از زمان سید محمد خاتمی و کمی پیش از آن بازار این کار داغ شد. دیگر ادامه اش ندهید. خسته کننده شده بلکه کاهنده شده. از رمق افتاده و از رمق می اندازدمان. هیچ گره ای از کار ما ایرانیان نمی گشاید. راهی نمی گشاید. تنها ما را در گردابی که در آنیم بیشتر فرو می برد.
شما پیگیری نکنید. گروهی دغدغه ای دارند و پی آن می روند.
"آدم امروزی" را یک چیز می تواند نجات دهد بیرون امدن از محاصره مدرنیته و پست مدرنیسم. نتایج نهضت مدرن و پست مدرن و پذیرش شکست ها و توفیق ها با صداقت و تواضع. همان که پس از تلاشی روح ایمان در اروپا و قرون 18 و 19 قرون الحاد در اروپا و تجربه دو جنگ جهانی و disillusionment در حال شکل گرفتن بود. اما فرهنگ مکس وبری و تقدیس سرمایه داری آن را به محاقی دوباره فرو برد. شاید کرونا باعث بیداری فیلسوف متبختر شود.در جنگ جهانی این جامعه بود که فیلسوف را به دنبال خود کشید . در نهضت رومانتسیزم آلمانی اعتراض به تفرعن فلسفه تا حدی شکل گرفت و یاز سرکوب شد. نهضت انتقادی فرانکفورت سخنی گفت و تسلیم کاپیتالیسم شد. کرونا را دیگر نمی شود با وعده ای فریب به کارگران مهاجر اروپایی به آمریکا در 1900 با وعده و وعید جذب کارنگی و راکفلر کرد. دیگر نمی توان با سینما فریب داد. دیگر نمی توان با لبخندهای لیبرال و تحمیق و demogogy، مرگ را به فراموشی سپرد. شاید انسان متفرعن و دیوانه لذت به خود بیاید.
افرین به شما امیرجان نکات سلیسی فرمودید که بیان درد امروز ایرانی بیدار و اگاه از منجلاب تاریخی است. امروز ما نیازمند یه جان تازه یک حرکت نو برای رهایی هستیم نه اینکه جگونه دوام اوردن را در باتلاق بیاموزیم!