داریوش شایگان

داریوش شایگان، زادهٔ ۴ بهمن ۱۳۱۳ در تبریز و درگذشتهٔ ۲ فروردین ۱۳۹۷ در تهران، فیلسوف، هندشناس، نویسنده، شاعر و از چهره‌های مهم فلسفه تطبیقی در ایران معاصر بود. او دکترای هندشناسی خود را از دانشگاه سوربن گرفت و سال‌ها دربارهٔ ادیان هند، عرفان ایرانی، سنت شرقی، مدرنیته غربی و بحران هویت در جوامع غیرغربی نوشت. بیشتر آثار او به فارسی و فرانسوی منتشر شده‌اند و در فضای فکری ایران با کتاب‌هایی مانند آسیا در برابر غرب، ادیان و مکتب‌های فلسفی هند و افسون‌زدگی جدید شناخته می‌شود.

شایگان پس از سکتهٔ مغزی در بهمن ۱۳۹۶، مدتی در بیمارستان فیروزگر تهران بستری بود و سرانجام در ۲ فروردین ۱۳۹۷ در ۸۳ سالگی درگذشت. رسانه‌ها هنگام درگذشت او از وی به‌عنوان فیلسوف و پژوهشگر برجستهٔ ایرانی و صاحب آثاری در فلسفه، عرفان و مطالعات تطبیقی یاد کردند.

اندیشهٔ شایگان را می‌توان در چند محور اصلی فهمید: نخست، فلسفه تطبیقی و هندشناسی؛ او از معدود متفکران ایرانی بود که متون و سنت‌های فکری هند را جدی و عمیق وارد گفت‌وگوی فلسفی فارسی کرد. دوم، نسبت شرق و غرب؛ در آثاری مانند آسیا در برابر غرب، کوشید نشان دهد جوامع شرقی در مواجهه با مدرنیته دچار گسست، دوپارگی و بحران هویت شده‌اند.

در دوره‌های بعد، نگاه شایگان از تقابل شرق و غرب فاصله گرفت و به ایده‌هایی مانند هویت چهل‌تکه، تفکر سیار، آمیزش افق‌ها و گفت‌وگوی فرهنگ‌ها نزدیک شد. به همین دلیل، مسیر فکری او از نقد غرب‌زدگی و دفاع از سنت، به سوی پذیرش کثرت فرهنگی و امکان گفت‌وگوی تمدنی حرکت کرد.

از افتخارات او می‌توان به جایزه ادبی آسیا برای رمان سرزمین سراب‌ها در سال ۲۰۰۴؛ جایزه گفت‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها از دانشگاه آرهوس دانمارک در سال ۲۰۱۰؛ جایزه بزرگ فرانکوفونی در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲؛ نشان لژیون دونور فرانسه در سال ۲۰۱۶ اشاره کرد.