آنچه معقول است، واقعی است و آنچه واقعی است، معقول است.
زندگی و اندیشه
گئورگ ویلهلم فریدریش هگل (۱۷۷۰–۱۸۳۱) فیلسوف آلمانی و از چهره‌های محوری ایدئالیسم آلمانی بود. نظام فکری او بر فلسفه، سیاست، تاریخ و الهیات تأثیر گسترده‌ای گذاشت و ایدهٔ دیالکتیک را به‌عنوان موتور حرکت تاریخ و اندیشه مطرح کرد.
گئورگ ویلهلم فریدریش هگل (۲۷ اوت ۱۷۷۰ – ۱۴ نوامبر ۱۸۳۱) فیلسوف آلمانی و از مهم‌ترین چهره‌های ایدئالیسم آلمانی بود. او یکی از اثرگذارترین فیلسوفان تاریخ فلسفهٔ غرب به‌شمار می‌آید و نظام فکری‌اش بر فلسفه، الهیات، سیاست، تاریخ‌نگاری، زیبایی‌شناسی و نظریهٔ اجتماعی تأثیری گسترده گذاشت. فلسفهٔ هگل کوششی است برای فهم جهان به‌مثابه فرایندی تاریخی، عقلانی و در حال شدن؛ فرایندی که در آن اندیشه، تاریخ و آزادی به‌تدریج خود را آشکار می‌کنند.
هگل در اشتوتگارت، در خانواده‌ای پروتستان و اهل فرهنگ به دنیا آمد. از کودکی به مطالعه علاقه داشت و با ادبیات، تاریخ، الهیات و فلسفه آشنا شد. او در مدرسهٔ دینی توبینگن تحصیل کرد و در همان‌جا با فریدریش شلینگ و فریدریش هولدرلین دوستی نزدیکی یافت. این سه جوان، مانند بسیاری از روشنفکران اروپایی آن زمان، انقلاب فرانسه را واقعه‌ای تعیین‌کننده می‌دانستند و آن را نشانه‌ای از ورود آزادی به صحنهٔ تاریخ تلقی می‌کردند.
پس از پایان تحصیل، هگل چند سالی به‌عنوان معلم سرخانه در برن و فرانکفورت کار کرد. در این دوره به الهیات، مسیحیت، اخلاق و نسبت دین با آزادی توجه داشت و دست‌نوشته‌هایی نوشت که بیشترشان در زمان حیاتش منتشر نشدند. ورود جدی او به فضای دانشگاهی با دعوت شلینگ به ینا آغاز شد. هگل در ینا نخستین اثر مهم خود، پدیدارشناسی روح، را نوشت؛ کتابی که درست در روزگار آشوب‌های ناپلئونی و اشغال ینا منتشر شد.
پدیدارشناسی روح یکی از دشوارترین و در عین حال بنیادی‌ترین آثار هگل است. او در این کتاب مسیر آگاهی را از تجربهٔ حسی تا خودآگاهی، عقل، روح، دین و سرانجام دانایی مطلق پی می‌گیرد. یکی از مشهورترین بخش‌های این کتاب، بحث «خدایگان و بنده» است که بعدها در فلسفهٔ سیاسی، اگزیستانسیالیسم، مارکسیسم، روان‌کاوی و نظریهٔ انتقادی بسیار اثرگذار شد.
پس از تعطیلی دانشگاه ینا، هگل مدتی ویراستار روزنامه‌ای در بامبرگ شد و سپس در نورنبرگ به ریاست دبیرستان رسید. در همین دوره، علم منطق را نوشت؛ اثری که در آن منطق را نه صرفاً ابزاری صوری برای استدلال، بلکه صورت درونی حرکت خود اندیشه می‌دانست. سپس در هایدلبرگ به استادی فلسفه رسید و دائرةالمعارف علوم فلسفی را منتشر کرد. در سال ۱۸۱۸ به دانشگاه برلین رفت و در همان‌جا به اوج شهرت خود رسید.
هگل در برلین به یکی از چهره‌های مرکزی فلسفهٔ آلمان تبدیل شد. درس‌گفتارهای او دربارهٔ فلسفهٔ تاریخ، تاریخ فلسفه، زیبایی‌شناسی و فلسفهٔ دین پس از مرگش تنظیم و منتشر شدند و نقش بزرگی در گسترش مکتب هگلی داشتند. او در سال ۱۸۲۱ عناصر فلسفهٔ حق را منتشر کرد که مهم‌ترین اثر سیاسی اوست و در آن از دولت، جامعهٔ مدنی، خانواده، حق، اخلاق و آزادی سخن می‌گوید.
فلسفهٔ هگل بر ایدهٔ «دیالکتیک» استوار است؛ یعنی حرکت اندیشه و واقعیت از راه تعارض، نفی، رفع و تکامل. نزد او تاریخ صحنهٔ آشکار شدن آزادی است و عقل نه امری بیرون از جهان، بلکه درون خود جهان و تاریخ عمل می‌کند. همین نگاه باعث شد که هگل هم الهام‌بخش جریان‌های محافظه‌کار و دولت‌گرا شود و هم بر متفکران رادیکالی مانند مارکس و نظریه‌پردازان انتقادی اثر بگذارد.
هگل در سال ۱۸۳۰ رئیس دانشگاه برلین شد. او یک سال بعد، در ۱۴ نوامبر ۱۸۳۱، در ۶۱ سالگی، بر اثر بیماری وبا درگذشت. پس از مرگش، شاگردان و پیروان او آثار منتشرنشده و درس‌گفتارهایش را گردآوری کردند. از آن پس، فلسفهٔ هگل به یکی از میدان‌های اصلی نزاع فکری در فلسفهٔ مدرن تبدیل شد.
